Բեռլինի պայմանագիր

Հանուն Ամենակարող Աստծո։ Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության թագուհի, Հնդկաստանի կայսրուհի Նորին Մեծությունը, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորը, Նորին Մեծություն Ավստրիայի կայսր, Բոհեմիայի թագավոր և այլն ու Հունգարիայի առաքելական թագավորը, Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահը, Նորին Մեծություն Իտալիայի թագավորը, Նորին Մեծություն Համայն Ռուսիո կայսրը և Նորին Մեծություն օսմանների կայսրը, ցանկանալով եվրոպական կարգի նկատառումով և 1856 թվականի մարտի 30-ի Փարիզի պայմանագրի դրույթներին համապատասխան կարգավորել վերջին տարիների իրադարձությունների և Սան Ստեֆանոյի նախնական պայմանագրով ավարտված պատերազմի հետևանքով Արևելքում առաջացած հարցը, միաձայն կարծիք են հայտնել, որ վեհաժողովի գումարումը համաձայնությունը դյուրացնելու լավագույն միջոցը կլինի։ Հետևաբար հիշյալ Նորին Մեծությունները և Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահն իրենց լիազոր ներկայացուցիչներ են նշանակել՝ Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության թագուհի, Հնդկաստանի կայսրուհի Նորին Մեծությունը՝ մեծապատիվ Բենջամին Դիզրայելուն՝ Բիքոնսֆիլդի կոմս, Հյուգենդենի վիկոնտ, խորհրդարանի փեր, Նորին Մեծության պատվարժան Գաղտնի խորհրդի անդամ, Նորին Մեծության գանձապետարանի առաջին լորդ և Անգլիայի վարչապետ, բարձրապատիվ Ռոբերտ Արթուր Թալբոթ Գասքոյն Սեսիլին՝ Սոլսբերիի մարկիզ, Սոլսբերիի կոմս, Քրենբորնի վիկոնտ, բարոն Սեսիլ, խորհրդարանի փեր, Նորին Մեծության պատվարժան Գաղտնի խորհրդի անդամ և Նորին Մեծության արտաքին գործերի գլխավոր պետական քարտուղար, և մեծապատիվ լորդ Օդո Ուիլյամ Լեոպոլդ Ռասելին՝ Նորին Մեծության Գաղտնի խորհրդի անդամ, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպանին, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորը՝ իշխան Օտտո Բիսմարկին՝ Պրուսիայի նախարարների խորհրդի իր նախագահին և կայսրության կանցլերին, Բեռնհարդ Էռնեստ դե Բյուլովին՝ իր պետական նախարարին և արտաքին գործերի պետական քարտուղարին, և Խլոդվիգ Չարլզ Վիկտոր իշխան Հոհենլոհե-Շիլլինգսֆյուրստին՝ Ռատիբորի և Կորվեյի իշխան, Ֆրանսիայի Հանրապետությունում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան և Բավարիայի թագի մեծ սենեկապետ, Նորին Մեծություն Ավստրիայի կայսր, Բոհեմիայի թագավոր և այլն ու Հունգարիայի առաքելական թագավորը՝ Ժյուլ կոմս Անդրաշի դե Չիք Սենտ-Կիրալյ և Կրասնա-Հորկային՝ Իսպանիայի առաջին կարգի գրանդ, գաղտնի խորհրդական, կայսերական տան և արտաքին գործերի իր նախարար, իր բանակների ֆելդմարշալ-լեյտենանտ, Լուի կոմս Կարոլի դե Նադյ-Կարոլիին՝ սենեկապետ և գաղտնի խորհրդական, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան, և Հենրի բարոն դե Հայմեռլեին՝ գաղտնի խորհրդական, Նորին Մեծություն Իտալիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան, Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահը՝ Ուիլյամ Հենրի Վադինգտոնին՝ սենատոր, Ինստիտուտի անդամ, արտաքին գործերի նախարար-պետական քարտուղար, Չարլզ Ռեյմոն դե լա Կրիո դե Շևրիեռ կոմս դե Սեն-Վալիեին՝ սենատոր, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում Ֆրանսիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան, և Ֆելիքս Իպոլիտ Դեպրեին՝ պետական խորհրդական, առաջին կարգի լիազոր նախարար, արտաքին գործերի գերատեսչության քաղաքական գործերի ղեկավար, Նորին Մեծություն Իտալիայի թագավորը՝ Լուի կոմս Կորտիին՝ սենատոր, իր արտաքին գործերի նախարար, և Էդվարդ կոմս դե Լոնեին՝ Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան, Նորին Մեծություն Համայն Ռուսիո կայսրը՝ իշխան Ալեքսանդր Գորչակովին՝ իր կայսրության կանցլերին, կոմս Պյոտր Շուվալովին՝ հեծելազորի գեներալ, իր գեներալ-համհարզ, Կայսրության խորհրդի անդամ և Նորին Բրիտանական Մեծության արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան, և Պավել դ’Ուբրիլին՝ գաղտնի խորհրդական, Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպան, իսկ Նորին Մեծություն օսմանների կայսրը՝ Ալեքսանդր Կարաթեոդորի փաշային՝ իր հանրային աշխատանքների նախարարին, Մեհեմեդ Ալի փաշային՝ իր բանակների մուշիրին, և Սադուլլահ բեյին՝ Նորին Մեծություն Գերմանիայի կայսր և Պրուսիայի թագավորի արքունիքում իր արտակարգ և լիազոր դեսպանին, որոնք Ավստրո-Հունգարիայի արքունիքի առաջարկին համապատասխան և Գերմանիայի արքունիքի հրավերով հավաքվել են Բեռլինում՝ պատշաճ ու սահմանված ձևով կազմված ճանաչված լիազորագրերով։ Նրանց միջև բարեբախտաբար համաձայնություն հաստատված լինելով՝ նրանք համաձայնության են եկել հետևյալ դրույթների շուրջ․

Բուլղարիան կազմավորվում է որպես ինքնավար և հարկատու իշխանություն՝ Նորին Կայսերական Մեծություն սուլթանի գերիշխանության (սյուզերենության) ներքո․ այն կունենա քրիստոնյա կառավարություն և ազգային աշխարհազոր։

Բուլղարիայի իշխանությունը կներառի հետևյալ տարածքները․ Հյուսիսում սահմանը հետևում է Դանուբի աջ ափին՝ Սերբիայի նախկին սահմանից մինչև Սիլիստրիայից արևելք Եվրոպական հանձնաժողովի որոշելիք մի կետ, ապա գնում է դեպի Սև ծով՝ Մանգալիայից հարավ, որը ներառված է Ռումինիայի տարածքում։ Սև ծովը կազմում է Բուլղարիայի արևելյան սահմանը։ Հարավում սահմանը գետաբերանից վերև հետևում է այն առվի միջնահոսքին, որի մոտ գտնվում են Հոջաքյոյ, Սելամ-Քյոյ, Այվաջիք, Քուլիբե և Սուջուլուք գյուղերը, թեք հատում է Դելի-Քամչիկի հովիտը, անցնում Բելիբեից ու Քեմհալիքից հարավ և Հաջիմահալեից հյուսիս՝ Չենգեյից 2½ կիլոմետր վերև հատելով Դելի-Քամժիկը, հասնում է կատարին՝ Թեքենլիքի և Այդոս-Բրեձայի միջև գտնվող կետում, և դրան հետևում Քարնաբադ Բալկանով, Պրիսևիցա Բալկանով և Կազան Բալկանով՝ Կոտելից հյուսիս, մինչև Դեմիր Կապու։ Այն գնում է Մեծ Բալկանի գլխավոր շղթայով՝ դրա ամբողջ երկայնքով հետևելով մինչև Կոսիցայի գագաթը։ Այնտեղ այն թողնում է Բալկանի կատարը, հարավ իջնում Փիրթոպ և Դուժանցի գյուղերի միջև՝ առաջինը թողնելով Բուլղարիային, իսկ երկրորդը՝ Արևելյան Ռումելիային, մինչև Թուզլու Դերե առուն, հետևում է այդ առվին մինչև Թոփոլնիցայի հետ միախառնումը, ապա վերջին գետին՝ մինչև դրա միացումը Սմովսկիո Դերեի հետ՝ Պետրիչևո գյուղի մոտ, այդ միախառնման վայրից վերև 2 կիլոմետր շառավղով գոտին թողնելով Արևելյան Ռումելիային, բարձրանում Սմովսկիո Դերե և Կամենիցա առուների միջև՝ հետևելով ջրբաժանի գծին, որպեսզի Վոյնյակի մակարդակին շրջվի հարավ-արևմուտք և ուղղակի հասնի ավստրիական գլխավոր շտաբի քարտեզի 875 կետին։ Սահմանագիծը ուղիղ անկյան տակ հատում է Իխթիման Դերե առվի վերին ավազանը, անցնում Բոգդինայի և Կարաուլայի միջև՝ կրկին միանալու Իսկերի ու Մարիցայի ավազանները բաժանող ջրբաժանի գծին՝ Չամուրլիի և Հաջիլարի միջև, այդ գծին հետևում է Վելինա Մոգիլա գագաթով, 531 լեռնանցքով, Զմայլիցա Վրխով և Սումնատիցայով և Սիվրի Թասի ու Չադիր Թեփեի միջև կրկին միանում Սոֆիայի սանջակի վարչական սահմանին։ Չադիր Թեփեից սահմանը, հարավ-արևմտյան ուղղություն վերցնելով, հետևում է Մեստա Կարասուի ավազանի՝ մի կողմից, և Ստրումա Կարասուի ավազանի՝ մյուս կողմից, ջրբաժանին, անցնում է Ռոդոպյան լեռների՝ Դեմիր Կապու, Իսկոֆթեփե, Քադիմեսար Բալկան և Այի Գեդյուք կոչվող կատարներով մինչև Կապեթնիկ Բալկան և այդպիսով միանում Սոֆիայի սանջակի նախկին վարչական սահմանին։ Կապեթնիկ Բալկանից սահմանը նշվում է Ռիլսկա Ռեկայի և Բիստրիցա Ռեկայի հովիտների միջև ջրբաժանով և հետևում Վոդեհիցա Պլանինա կոչվող կատարին՝ Ստրումայի հովիտ իջնելով այդ գետի ու Ռիլսկա Ռեկայի միախառնման վայրում և Բարաքլի գյուղը թողնելով Թուրքիային։ Ապա այն բարձրանում է Ժելեշնիցա գյուղից հարավ և ամենակարճ գծով հասնում Գոլեմա Պլանինա շղթային՝ Գիտկայի գագաթում, և այնտեղ կրկին միանում Սոֆիայի սանջակի նախկին վարչական սահմանին՝ սակայն Թուրքիային թողնելով Սուխա Ռեկայի ամբողջ ավազանը։ Գիտկա լեռից արևմտյան սահմանը Կարվենա Յաբուկայի լեռներով գնում է դեպի Չռնի Վրխ լեռը՝ Էգրիսուի և Լեպնիցայի ավազանների վերին մասում հետևելով Սոֆիայի սանջակի նախկին վարչական սահմանին, դրա հետ բարձրանում Բաբինա Պոլանայի կատարները և հասնում Չռնի Վրխ լեռը։ Չռնի Վրխ լեռից սահմանը հետևում է Ստրումայի և Մորավայի միջև ջրբաժանին՝ Ստրեշեր, Վիլոգոլո և Մեշիդ Պլանինա գագաթներով, Գրաչինայի, Չրանա Տրավայի, Դարկովսկայի և Դրայնիցա Պլանի, ապա Դեշչանի Կլադանեցի միջով կրկին միանում Վերին Սուկովայի ու Մորավայի ջրբաժանին, ուղիղ գնում դեպի Ստոլ և այնտեղից իջնում՝ Սեգուշա գյուղից 1 000 մետր հյուսիս-արևմուտք հատելով Սոֆիայից Փիրոտ տանող ճանապարհը։ Այն ուղիղ գծով բարձրանում է Վիդլիչ Պլանինա և այնտեղից՝ Կոջա Բալկան շղթայի Ռադոչինա լեռը՝ Դոյկինցի գյուղը թողնելով Սերբիային, իսկ Սենակոսը՝ Բուլղարիային։ Ռադոչինա լեռան գագաթից սահմանը դեպի արևմուտք հետևում է Բալկանների կատարին՝ Չիպրովեց Բալկանով և Ստարա Պլանինայով մինչև Սերբիայի իշխանության նախկին արևելյան սահմանը՝ Կուլա Սմիլյովա Չուկայի մոտ, և այնուհետև այդ նախկին սահմանով՝ մինչև Դանուբ, որին այն կրկին միանում է Ռակովիցայում։ Այս սահմանազատումը տեղում կորոշի Եվրոպական հանձնաժողովը, որտեղ ներկայացված կլինեն ստորագրող տերությունները։ Համաձայնեցված է՝ 1. որ այս հանձնաժողովը հաշվի կառնի Նորին Կայսերական Մեծություն սուլթանի՝ Արևելյան Ռումելիայի բալկանյան սահմանները պաշտպանելու հնարավորության անհրաժեշտությունը, 2. որ Սամակովից 10 կիլոմետր շառավղով որևէ ամրություն չի կարող կառուցվել։

Բուլղարիայի իշխանը բնակչության կողմից ազատորեն կընտրվի և Բարձր Դռան կողմից կհաստատվի՝ տերությունների համաձայնությամբ։ Եվրոպական մեծ տերությունների իշխող արքայատոհմերի ոչ մի անդամ չի կարող ընտրվել Բուլղարիայի իշխան։ Իշխանական պաշտոնի թափուր մնալու դեպքում նոր իշխանի ընտրությունը տեղի կունենա նույն պայմաններով և նույն ձևերով։

Տիռնովոյում հրավիրված Բուլղարիայի նշանավոր անձանց ժողովը, նախքան իշխանի ընտրությունը, կմշակի իշխանության օրգանական օրենքը։ Այն շրջաններում, որտեղ բուլղարները խառն բնակվում են թուրքական, ռումինական, հունական կամ այլ բնակչության հետ, ընտրությունների և օրգանական օրենքի մշակման առնչությամբ հաշվի կառնվեն այդ բնակչությունների իրավունքներն ու շահերը։

Հետևյալ դրույթները կկազմեն Բուլղարիայի հանրային իրավունքի հիմքը․ Կրոնական դավանանքների և խոստովանությունների տարբերությունը չի կարող որևէ անձի դեմ վկայակոչվել որպես բացառման կամ անիրավունակության հիմք՝ քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքներից օգտվելու, հանրային ծառայության, պաշտոնների ու պատվաստիճանների ընդունվելու կամ որևէ վայրում տարբեր մասնագիտություններով ու արտադրությամբ զբաղվելու հարցերում։ Բուլղարիային պատկանող բոլոր անձանց, ինչպես նաև օտարերկրացիներին ապահովվում են պաշտամունքի բոլոր ձևերի ազատությունն ու արտաքին կատարումը, և որևէ խոչընդոտ չի հարուցվի ո՛չ տարբեր կրոնական համայնքների հիերարխիկ կազմակերպությանը, ո՛չ նրանց հոգևոր առաջնորդների հետ հարաբերություններին։

Մինչև օրգանական օրենքի ավարտումը Բուլղարիայի ժամանակավոր վարչակազմը կլինի ռուսական կայսերական հանձնակատարի ղեկավարության ներքո։ Նրան օգնելու, որպեսզի վերահսկեն այս ժամանակավոր կարգի գործունեությունը, կհրավիրվեն թուրքական կայսերական հանձնակատարը, ինչպես նաև սույն պայմանագիրն ստորագրող մյուս տերությունների հատուկ պատվիրակած հյուպատոսները։ Հյուպատոսական պատվիրակների միջև անհամաձայնության դեպքում կընդունվի մեծամասնության ձայնը, իսկ մեծամասնության և ռուսական կայսերական հանձնակատարի կամ թուրքական կայսերական հանձնակատարի միջև տարաձայնության դեպքում Կոստանդնուպոլսում համաժողովի հավաքված ստորագրող տերությունների ներկայացուցիչները կտան իրենց որոշումը։

Ժամանակավոր կարգը չի երկարացվի սույն պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից ինն ամիսը գերազանցող ժամկետով։ Օրգանական օրենքն ավարտվելուն պես անմիջապես կանցկացվի Բուլղարիայի իշխանի ընտրությունը։ Հենց որ իշխանը պաշտոնի անցնի, նոր կազմակերպումը կգործադրվի, և իշխանությունը կսկսի լիովին օգտվել իր ինքնավարությունից։

Օտար տերությունների և Դռան միջև կնքված ու ներկայումս գործող առևտրի և նավարկության պայմանագրերը, ինչպես նաև բոլոր կոնվենցիաներն ու կարգավորումները պահպանվում են Բուլղարիայի իշխանությունում, և առանց որևէ տերության նախնական համաձայնության դրանք նրա առնչությամբ չեն փոփոխվի։ Բուլղարիայում այդ իշխանությամբ անցնող ապրանքներից տարանցիկ տուրքեր չեն գանձվի։ Իշխանությունում բոլոր տերությունների հպատակները, քաղաքացիները և առևտուրը կվայելեն խիստ հավասար վերաբերմունք։ Օտարերկրացիների անձեռնմխելիություններն ու արտոնությունները, ինչպես նաև կապիտուլյացիաներով և սովորույթներով հաստատված հյուպատոսական իրավասության ու հովանավորության իրավունքները կմնան լիովին ուժի մեջ, քանի դեռ չեն փոփոխվել շահագրգիռ կողմերի համաձայնությամբ։

Բուլղարիայի իշխանության՝ գերիշխան արքունիքին վճարելիք տարեկան տուրքի չափը, որը կվճարվի Դռան կողմից հետագայում նշանակվելիք բանկին, կսահմանվի սույն պայմանագիրն ստորագրող տերությունների համաձայնությամբ՝ նոր կազմակերպման գործունեության առաջին տարվա վերջում։ Այդ տուրքը կհաշվարկվի իշխանության տարածքի միջին եկամտի հիման վրա։ Քանի որ Բուլղարիան պետք է կրի կայսրության պետական պարտքի մի մասը, տերությունները, տուրքի չափը սահմանելիս, հաշվի կառնեն, թե արդար համամասնության հիման վրա այդ պարտքի ինչ մասը կարող է դրվել իշխանության վրա։

Սույն պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից Բուլղարիան փոխարինում է օսմանյան կայսերական կառավարությանը Ռուսչուք–Վառնա երկաթուղային ընկերության նկատմամբ նրա հանձնառությունների և պարտավորությունների մեջ։ Նախորդ հաշիվների կարգավորումը վերապահվում է Բարձր Դռան, իշխանության կառավարության և այդ ընկերության վարչակազմի միջև համաձայնությանը։ Նմանապես, Բուլղարիայի իշխանությունը, իրեն վերաբերող մասով, փոխարինում է Բարձր Դռանը այն հանձնառություններում, որոնք վերջինս ստանձնել է ինչպես Ավստրո-Հունգարիայի, այնպես էլ Եվրոպական Թուրքիայի երկաթուղիների շահագործման ընկերության նկատմամբ՝ իր տարածքում գտնվող երկաթուղիների ավարտման, միացման և շահագործման առնչությամբ։ Այս հարցերը կարգավորելու համար անհրաժեշտ կոնվենցիաները Ավստրո-Հունգարիայի, Դռան, Սերբիայի և Բուլղարիայի իշխանության միջև կկնքվեն հաշտության կնքումից անմիջապես հետո։

Օսմանյան բանակն այլևս չի մնա Բուլղարիայում․ բոլոր հին բերդերը կհողահավասարեցվեն իշխանության հաշվին մեկ տարվա ընթացքում կամ, հնարավորության դեպքում, ավելի շուտ։ Տեղական կառավարությունն անմիջապես քայլեր կձեռնարկի դրանք քանդելու համար և նորերը չի կառուցի։ Բարձր Դուռն իրավունք կունենա իր հայեցողությամբ տնօրինելու հունվարի 31-ի զինադադարի ուժով արդեն թողնված Դանուբի բերդերում, ինչպես նաև Շումլայի և Վառնայի ամրոցներում մնացած ռազմական միջոցներն ու օսմանյան կառավարությանը պատկանող այլ գույքը։

Մահմեդական սեփականատերերը կամ մյուս անձինք, որոնք կարող են բնակություն հաստատել իշխանությունից դուրս, կարող են շարունակել այնտեղ պահել իրենց անշարժ գույքը՝ այն վարձակալության կամ երրորդ անձանց կառավարմանը հանձնելով։ Կնշանակվի թուրք-բուլղարական հանձնաժողով՝ երկու տարվա ընթացքում կարգավորելու պետությանը և կրոնական հիմնադրամներին (վաքըֆներին) պատկանող գույքի՝ Բարձր Դռան հաշվին օտարման, շահագործման կամ օգտագործման եղանակին վերաբերող բոլոր հարցերը, ինչպես նաև դրանում ներգրավված մասնավոր անձանց շահերին առնչվող հարցերը։ Բուլղարիայի իշխանությանը պատկանող անձինք, որոնք ճանապարհորդում կամ բնակվում են Օսմանյան կայսրության մյուս մասերում, ենթակա կլինեն օսմանյան իշխանություններին և օրենքներին։

Բալկաններից հարավ ստեղծվում է մի նահանգ, որը կկոչվի «Արևելյան Ռումելիա» և կմնա Նորին Կայսերական Մեծություն սուլթանի անմիջական քաղաքական ու ռազմական իշխանության ներքո՝ վարչական ինքնավարության պայմաններով։ Այն կունենա քրիստոնյա գլխավոր նահանգապետ։

Արևելյան Ռումելիան հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում սահմանակից է Բուլղարիային և ընդգրկում է հետևյալ գծով ներառված տարածքները․ Սև ծովից սկսվելով՝ սահմանը գետաբերանից վերև հետևում է այն առվի միջնահոսքին, որի մոտ գտնվում են Հոջաքյոյ, Սելամ-Քյոյ, Այվաջիք, Քուլիբե և Սուջուլուք գյուղերը, թեք հատում Դելի-Քամչիկի հովիտը, անցնում Բելիբեից ու Քեմհալիքից հարավ և Հաջիմահալեից հյուսիս՝ Չենգեյից 2½ կիլոմետր վերև հատելով Դելի-Քամչիկը, հասնում կատարին՝ Թեքենլիքի ու Այդոս-Բրեձայի միջև մի կետում, և դրան հետևում Քարնաբադ Բալկանով, Պրիսևիցա Բալկանով ու Կազան Բալկանով՝ Կոտելից հյուսիս մինչև Դեմիր Կապու։ Այն գնում է Մեծ Բալկանի գլխավոր շղթայով՝ դրա ամբողջ երկայնքով հետևելով մինչև Կոսիցայի գագաթը։ Այս կետում Ռումելիայի արևմտյան սահմանը թողնում է Բալկանի կատարը, հարավ իջնում Փիրթոպ և Դուժանցի գյուղերի միջև՝ առաջինը թողնելով Բուլղարիային, իսկ երկրորդը՝ Արևելյան Ռումելիային, մինչև Թուզլու Դերե առուն, այդ առվին հետևում մինչև Թոփոլնիցայի հետ միախառնումը, ապա՝ վերջին գետին մինչև Սմովսկիո Դերեի հետ հանդիպումը՝ Պետրիչևո գյուղի մոտ՝ այդ միախառնման վայրից վերև 2 կիլոմետր շառավղով գոտին թողնելով Արևելյան Ռումելիային։ Այն բարձրանում է Սմովսկիո Դերե և Կամենիցա առուների միջև՝ հետևելով ջրբաժանի գծին, որպեսզի Վոյնյակի մակարդակին շրջվի հարավ-արևմուտք և ուղղակի հասնի ավստրիական գլխավոր շտաբի քարտեզի 875 կետին։ Սահմանագիծը ուղիղ անկյան տակ հատում է Իխթիման Դերե առվի վերին ավազանը, անցնում Բոգդինայի և Կարաուլայի միջև՝ կրկին միանալու Իսկերի ու Մարիցայի ավազանները բաժանող ջրբաժանի գծին՝ Չամուրլիի և Հաջիլարի միջև, այդ գծին հետևում է Վելինա Մոգիլա գագաթով, 531 լեռնանցքով, Զմայլիցա Վրխով ու Սումնատիցայով և Սիվրի Թաշի ու Չադիր Թեփեի միջև կրկին միանում Սոֆիայի սանջակի վարչական սահմանին։ Ռումելիայի սահմանը Բուլղարիայի սահմանից բաժանվում է Չադիր Թեփե լեռան մոտ՝ հետևելով Մարիցայի և նրա վտակների ավազանների՝ մի կողմից, և Մեստա Կարասուի ու նրա վտակների ավազանների՝ մյուս կողմից, ջրբաժանի գծին, և Դեսպոտո-Դաղ լեռների կատարով գնում հարավ-արևելք, ապա հարավ՝ դեպի Կրուշովա լեռը, որտեղից սկսվում է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի սահմանագիծը։ Կրուշովա լեռից սահմանը նույնն է, ինչ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով գծված գիծը, այսինքն՝ Սև Բալկանների (Կարա-Բալկան) շղթան, Քուլաղի-Դաղ, Էշեք-Չեպելլի, Կարակոլաս և Իշիքլար լեռները, որտեղից այն իջնում է ուղիղ հարավ-արևելք՝ մինչև Արդա գետը, և հետևում այդ գետի միջնահոսքին մինչև Թուրքիային մնացող Ադաքալի գյուղի մերձակա մի կետ։ Այս կետից սահմանագիծը բարձրանում է Բեշթեփե-Դաղի կատարը և հետևում դրան, ապա իջնում և հատում Մարիցան՝ Մուստաֆա փաշայի կամրջից 5 կիլոմետր վերև գտնվող կետում։ Այնտեղից հյուսիսային ուղղություն է վերցնում Դեմիրհանլի Դերեի և Մարիցայի փոքր վտակների միջև ջրբաժանի գծով՝ մինչև Քյուդելեր Բայրը, որտեղից արևելք է գնում դեպի Սաքար Բայրը։ Այդ կետից այն հատում է Թունդժայի հովիտը՝ Բյույուք Դերբենդի ուղղությամբ, որը, ինչպես նաև Սուջաքը, թողնվում է հյուսիսում։ Բյույուք Դերբենդից այն վերադառնում է հյուսիսում գտնվող Թունզդայի վտակների և հարավում գտնվող Մարիցայի վտակների միջև ջրբաժանի գծին՝ մինչև Արևելյան Ռումելիայում ներառվող Քայբիլարի մակարդակը, անցնում Վ. Ալմալիից հարավ՝ հարավում գտնվող Մարիցայի ավազանի և ուղիղ Սև ծով թափվող տարբեր հոսանքների միջև՝ Բելևրին և Ալաթլի գյուղերի միջև։ Այն Քարանլիքից հյուսիս հետևում է Վոսնայի ու Զուվաքի կատարներին, Դուկայի և Կարաղաչ-Սուի ջրերը բաժանող գծին և այդ երկու գետերի միջև կրկին հասնում Սև ծով։

Նորին Մեծություն սուլթանն իրավունք կունենա ապահովելու նահանգի ցամաքային և ծովային սահմանների պաշտպանությունը՝ այդ սահմաններին ամրություններ կառուցելով և այնտեղ զորքեր պահելով։ Արևելյան Ռումելիայում ներքին կարգը պահպանում է տեղական ժանդարմերիան՝ տեղական աշխարհազորի աջակցությամբ։ Այս զորամասերը կազմելիս, որոնց սպաներին նշանակում է սուլթանը, տարբեր վայրերում հաշվի կառնվի բնակիչների կրոնը։ Նորին Կայսերական Մեծություն սուլթանը պարտավորվում է սահմանների կայազորներում չօգտագործել անկանոն զորքեր, օրինակ՝ բաշիբոզուկներ և չերքեզներ։ Այս ծառայության համար առանձնացված կանոնավոր զորքերը ոչ մի դեպքում չեն տեղավորվի բնակիչների տներում։ Նահանգով անցնելիս դրանք այնտեղ չեն կանգնի։

Գլխավոր նահանգապետն իրավունք կունենա կանչելու օսմանյան զորքերը, եթե նահանգի ներքին կամ արտաքին անվտանգությանը սպառնալիք առաջանա։ Այդպիսի դեպքում Բարձր Դուռը Կոստանդնուպոլսում տերությունների ներկայացուցիչներին կտեղեկացնի այդ որոշման, ինչպես նաև այն հիմնավորող հրատապ հանգամանքների մասին։

Արևելյան Ռումելիայի գլխավոր նահանգապետը կնշանակվի Բարձր Դռան կողմից՝ տերությունների համաձայնությամբ, հինգ տարի ժամկետով։

Սույն պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից անմիջապես հետո կստեղծվի Եվրոպական հանձնաժողով՝ օսմանյան Դռան հետ համատեղ Արևելյան Ռումելիայի կազմակերպումը կարգավորելու համար։ Այս հանձնաժողովը երեք ամսվա ընթացքում պետք է որոշի գլխավոր նահանգապետի լիազորություններն ու գործառույթները, ինչպես նաև նահանգի վարչական, դատական և ֆինանսական համակարգը՝ հիմք ընդունելով վիլայեթների մասին տարբեր օրենքները և Կոստանդնուպոլսի համաժողովի ութերորդ նիստում ներկայացված առաջարկները։ Արևելյան Ռումելիայի համար որոշված բոլոր կարգավորումները կդառնան կայսերական ֆերմանի առարկա, որը կարձակի Բարձր Դուռը և կհաղորդի տերություններին։

Եվրոպական հանձնաժողովին կհանձնարարվի Բարձր Դռան հետ համատեղ կառավարել նահանգի ֆինանսները՝ մինչև նոր կազմակերպման ավարտը։

Դռան և օտար տերությունների միջև կնքված կամ կնքվելիք ցանկացած տեսակի պայմանագրերը, կոնվենցիաներն ու միջազգային կարգավորումները կկիրառվեն Արևելյան Ռումելիայում, ինչպես ամբողջ Օսմանյան կայսրությունում։ Օտարերկրացիների ձեռք բերած անձեռնմխելիություններն ու արտոնությունները, անկախ նրանց կարգավիճակից, կհարգվեն այս նահանգում։ Բարձր Դուռը պարտավորվում է այնտեղ գործադրել կրոնական ազատության մասին կայսրության ընդհանուր օրենքները՝ հօգուտ պաշտամունքի բոլոր ձևերի։

Արևելյան Ռումելիայի երկաթուղիների առնչությամբ Բարձր Դռան իրավունքներն ու պարտավորությունները պահպանվում են ամբողջությամբ։

Բուլղարիայում և Արևելյան Ռումելիայում ռուսական օկուպացիոն զորախմբի թվակազմը, որը բաղկացած կլինի վեց հետևակային և երկու հեծելազորային դիվիզիաներից, չպետք է գերազանցի 50 000 մարդը։ Այն կպահվի զբաղեցված երկրի հաշվին։ Օկուպացիոն բանակը Ռուսաստանի հետ իր հաղորդակցությունը կպահպանի ոչ միայն Ռումինիայի միջոցով՝ երկու պետությունների միջև կնքվելիք կարգավորումներին համապատասխան, այլև Սև ծովի, Վառնայի և Բուրգասի նավահանգիստներով, որտեղ օկուպացիայի ընթացքում կարող է կազմակերպել անհրաժեշտ պահեստները։ Ռուսական կայսերական զորքերի կողմից Արևելյան Ռումելիայի և Բուլղարիայի զբաղեցման ժամկետը սահմանվում է ինն ամիս՝ սույն պայմանագրի վավերագրերի փոխանակման օրվանից։ Ռուսաստանի կայսերական կառավարությունը պարտավորվում է, որ լրացուցիչ երեք ամսվա ընթացքում Ռումինիայով իր զորքերի անցումը կդադարի, և այդ իշխանությունից զորքերն ամբողջությամբ դուրս կբերվեն։

Բարձր Դուռը պարտավորվում է Կրետե կղզում խստորեն կիրառել 1868 թվականի օրգանական օրենքը՝ այն փոփոխություններով, որոնք արդարացի կարող են համարվել։ Տեղական պահանջներին հարմարեցված համանման օրենքներ, բացի Կրետեին տրված հարկային ազատումից, կներդրվեն նաև Եվրոպական Թուրքիայի այն մյուս մասերում, որոնց համար սույն պայմանագրով հատուկ կազմակերպում նախատեսված չէ։ Բարձր Դուռը կպատվիրակի հատուկ հանձնաժողովներ, որոնցում տեղական տարրը լայնորեն ներկայացված կլինի՝ յուրաքանչյուր նահանգում նոր օրենքների մանրամասները կարգավորելու համար։ Այդ աշխատանքների արդյունքում կազմված կազմակերպման նախագծերը քննության կներկայացվեն Բարձր Դռանը, որը, դրանք գործադրելու ակտերը հրապարակելուց առաջ, կխորհրդակցի Արևելյան Ռումելիայի համար ստեղծված Եվրոպական հանձնաժողովի հետ։

Եթե Բարձր Դուռը և Հունաստանը չկարողանան համաձայնության գալ Բեռլինի վեհաժողովի 13-րդ արձանագրությունում առաջարկված սահմանի ուղղման շուրջ, Գերմանիան, Ավստրո-Հունգարիան, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Իտալիան և Ռուսաստանն իրենց վերապահում են երկու կողմերին միջնորդություն առաջարկելու իրավունքը՝ բանակցությունները դյուրացնելու համար։

Բոսնիայի և Հերցեգովինայի նահանգները կզբաղեցվեն և կկառավարվեն Ավստրո-Հունգարիայի կողմից։ Քանի որ Ավստրո-Հունգարիայի կառավարությունը չի ցանկանում ստանձնել Նովի-Բազարի սանջակի կառավարումը, որը Սերբիայի և Չեռնոգորիայի միջև հարավ-արևելյան ուղղությամբ տարածվում է մինչև Միտրովիցայից այն կողմ, օսմանյան վարչակազմն այնտեղ կշարունակի իրականացնել իր գործառույթները։ Այնուամենայնիվ, քաղաքական նոր դրության պահպանումը, ինչպես նաև հաղորդակցության ազատությունն ու անվտանգությունն ապահովելու համար Ավստրո-Հունգարիան իրեն վերապահում է Բոսնիայի հին վիլայեթի այս ամբողջ մասում կայազորներ պահելու և ռազմական ու առևտրային ճանապարհներ ունենալու իրավունքը։ Այդ նպատակով Ավստրո-Հունգարիայի և Թուրքիայի կառավարություններն իրենց վերապահում են մանրամասների շուրջ համաձայնության գալը։

Չեռնոգորիայի անկախությունը ճանաչվում է Բարձր Դռան և այն բոլոր Բարձր պայմանավորվող կողմերի կողմից, որոնք մինչ այդ այն չէին ընդունել։

Բարձր պայմանավորվող կողմերը համաձայն են հետևյալ պայմանների շուրջ․ Չեռնոգորիայում կրոնական հավատալիքների և դավանանքների տարբերությունը չի կարող որևէ անձի դեմ վկայակոչվել որպես բացառման կամ անիրավունակության հիմք՝ քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքներից օգտվելու, հանրային ծառայության, պաշտոնների ու պատվաստիճանների ընդունվելու կամ որևէ վայրում տարբեր մասնագիտություններով ու արտադրությամբ զբաղվելու հարցերում։ Չեռնոգորիային պատկանող բոլոր անձանց, ինչպես նաև օտարերկրացիներին կապահովվեն պաշտամունքի բոլոր ձևերի ազատությունն ու արտաքին կատարումը, և որևէ խոչընդոտ չի հարուցվի ո՛չ տարբեր կրոնական համայնքների հիերարխիկ կազմակերպությանը, ո՛չ նրանց հոգևոր առաջնորդների հետ հարաբերություններին։

Չեռնոգորիայի նոր սահմանները որոշվում են հետևյալ կերպ․ Կլոբուկից հյուսիս գտնվող Իլինո-Բրդոյից սկսվելով՝ գիծը իջնում է դեպի Տրեբինյչիցա՝ Հերցեգովինային մնացող Գրանչարևոյի ուղղությամբ, ապա բարձրանում է այդ գետի հոսանքով մինչև Չեպելիցայի հետ միախառնումից 1 կիլոմետր ներքև մի կետ և այնտեղից ամենաուղիղ գծով անցնում Տրեբինյչիցա գետին եզերող բարձունքները։ Այնուհետև այն գնում է Պիլատովայի ուղղությամբ՝ այդ գյուղը թողնելով Չեռնոգորիային, և բարձունքներով շարունակվում հյուսիսային ուղղությամբ՝ հնարավորինս պահպանելով Բիլեկ–Կորիտո–Գացկո ճանապարհից 6 կիլոմետր հեռավորություն, մինչև Սոմինա Պլանինայի և Չուրիլո լեռան միջև լեռնանցքը, որտեղից արևելյան ուղղությամբ Վրատկովիչիի միջով, այդ գյուղը թողնելով Հերցեգովինային, հասնում է Օրլինե լեռը։ Այս կետից սահմանը, Ռավնոն թողնելով Չեռնոգորիային, ուղիղ գնում է հյուսիս-հյուսիս-արևելք՝ հատելով Լեբերշնիկի և Վոլույակի գագաթները, ապա ամենակարճ գծով իջնում է Պիվա գետը, հատում այն և կրկին միանում Տարա գետին՝ Չրկվիցայի և Նեդվինայի միջև անցնելով։ Այս կետից այն Տարայով բարձրանում է մինչև Մոյկովաց, որտեղից կատարի երկայնքով գնում է մինչև Սիշկոյեզերո։ Այս կետից հեռանալով՝ այն համընկնում է նախկին սահմանին մինչև Սեկուլարե գյուղը։ Այնտեղից նոր սահմանն անցնում է Մոկրա Պլանինայի կատարներով՝ Մոկրա գյուղը թողնելով Չեռնոգորիային, ապա հասնում ավստրիական գլխավոր շտաբի քարտեզի 2 166 կետին՝ գլխավոր շղթայով և ջրբաժանի գծով հետևելով Լիմի՝ մի կողմից, և Դրինի ու Չիևնայի (Զեմ)՝ մյուս կողմից։ Ապա այն համընկնում է Կուչի-Դրեկալովիչի ցեղի՝ մի կողմից, և Կուչկա-Կրայնայի, ինչպես նաև Կլեմենտի ու Գրուդի ցեղերի՝ մյուս կողմից, միջև գոյություն ունեցող սահմաններին մինչև Պոդգորիցայի հարթավայրը, որտեղից ուղղվում է դեպի Պլավնիցա՝ Կլեմենտի, Գրուդի և Հոտի ցեղերը թողնելով Ալբանիային։ Այնտեղից նոր սահմանը հատում է լիճը Գորիցա-Թոփալ կղզյակի մոտ և Գորիցա-Թոփալից ուղիղ գծով գնում կատարի գագաթը, որտեղից հետևում է Մեգուրեդի ու Կալիմեդի միջև ջրբաժանին՝ Մռկովիչը թողնելով Չեռնոգորիային, և հասնում Ադրիատիկ ծով՝ Վ. Կրուչիի մոտ։ Հյուսիս-արևմուտքում սահմանը կկազմվի ծովափից Սուսանա և Զուբչի գյուղերի միջև անցնող գծով, որն ավարտվում է Վրսուտա Պլանինայի վրա Չեռնոգորիայի գործող սահմանի ծայրագույն հարավարևելյան կետում։

Անտիվարին և նրա ծովափը միացվում են Չեռնոգորիային հետևյալ պայմաններով․ Վերոհիշյալ սահմանազատմանը համապատասխան՝ այդ տարածքից հարավ մինչև Բոյանա ընկած շրջանները, ներառյալ Դուլցինյոն, կվերադարձվեն Թուրքիային։ Սպիչա համայնքը՝ մինչև սահմանների մանրամասն նկարագրությունում նշված տարածքի ամենահարավային կետը, կմիացվի Դալմաթիային։ Չեռնոգորիան Բոյանայում կունենա նավարկության լիակատար և ամբողջական ազատություն։ Այդ գետի երկայնքով որևէ ամրություն չի կառուցվի, բացի Սկուտարի ամրոցի տեղական պաշտպանության համար անհրաժեշտներից, և դրանք չեն տարածվի այդ քաղաքից 6 կիլոմետր հեռավորությունից այն կողմ։ Չեռնոգորիան չի ունենա ո՛չ ռազմանավեր, ո՛չ ռազմական դրոշ։ Անտիվարի նավահանգիստը և Չեռնոգորիայի բոլոր ջրերը փակ կմնան բոլոր ազգերի ռազմանավերի համար։ Չեռնոգորիայի տարածքում լճի և ծովափի միջև գտնվող ամրությունները կհողահավասարեցվեն, և այդ գոտում ոչ մեկը կրկին չի կառուցվի։ Ծովային և սանիտարական ոստիկանության կառավարումը թե՛ Անտիվարիում, թե՛ Չեռնոգորիայի ափի երկայնքով կիրականացնի Ավստրո-Հունգարիան՝ թեթև առափնյա պահակային նավակների միջոցով։ Չեռնոգորիան կընդունի Դալմաթիայում գործող ծովային օրենսգիրքը։ Իր կողմից Ավստրո-Հունգարիան պարտավորվում է հյուպատոսական հովանավորություն տրամադրել Չեռնոգորիայի առևտրային դրոշին։ Չեռնոգորիան Ավստրո-Հունգարիայի հետ համաձայնության կգա նոր չեռնոգորական տարածքով ճանապարհ և երկաթուղի կառուցելու ու պահպանելու իրավունքի շուրջ։ Այդ ճանապարհներին կերաշխավորվի հաղորդակցության բացարձակ ազատություն։

Չեռնոգորիային միացված տարածքներում գույք ունեցող մահմեդականները կամ այլ անձինք, որոնք կարող են ցանկանալ բնակություն հաստատել իշխանությունից դուրս, կարող են պահպանել իրենց անշարժ գույքը՝ այն վարձակալության կամ երրորդ անձանց կառավարմանը հանձնելով։ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել սեփականազրկման այլ կերպ, քան հանրային բարօրության համար օրինական ընթացակարգով և նախնական փոխհատուցմամբ։ Կնշանակվի թուրք-չեռնոգորական հանձնաժողով՝ երեք տարվա ընթացքում կարգավորելու պետությանը և կրոնական հիմնադրամներին (վաքըֆներին) պատկանող գույքի՝ Բարձր Դռան հաշվին օտարման, շահագործման կամ օգտագործման եղանակին վերաբերող բոլոր հարցերը, ինչպես նաև դրանում ներգրավված մասնավոր կողմերի շահերին առնչվող հարցերը։

Չեռնոգորիայի իշխանությունն օսմանյան Դռան հետ ուղղակի համաձայնության կգա Կոստանդնուպոլսում և Օսմանյան կայսրության այն որոշ վայրերում չեռնոգորական գործակալներ հաստատելու վերաբերյալ, որտեղ կճանաչվի դրանց անհրաժեշտությունը։ Օսմանյան կայսրությունում ճանապարհորդող կամ բնակվող չեռնոգորացիները ենթակա կլինեն օսմանյան օրենքներին ու իշխանություններին՝ միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքների և չեռնոգորացիների վերաբերյալ հաստատված սովորույթների համաձայն։

Չեռնոգորական զորքերը պարտավոր կլինեն սույն պայմանագրի վավերացման օրվանից քսան օրվա ընթացքում կամ, հնարավորության դեպքում, ավելի շուտ դուրս գալ այն տարածքից, որը ներկայում զբաղեցնում են իշխանության նոր սահմաններից դուրս։ Օսմանյան զորքերը Չեռնոգորիային զիջված տարածքներից դուրս կգան նույն քսան օրվա ընթացքում։ Սակայն նրանց կտրվի լրացուցիչ տասնհինգ օր՝ ինչպես բերդերից զորքերը, պաշարներն ու ռազմական միջոցները դուրս բերելու, այնպես էլ անմիջապես հեռացնել չկարողացվող սարքերի և իրերի գույքացուցակները կազմելու համար։

Քանի որ հաշտության պայմանագրով իրեն հատկացված նոր տարածքների համար Չեռնոգորիան պետք է կրի օսմանյան պետական պարտքի մի մասը, Կոստանդնուպոլսում տերությունների ներկայացուցիչները Բարձր Դռան հետ համատեղ արդարացի հիմքով կորոշեն դրա չափը։

Բարձր պայմանավորվող կողմերը ճանաչում են Սերբիայի իշխանության անկախությունը՝ հաջորդ հոդվածում շարադրված պայմաններով։

Սերբիայում կրոնական հավատալիքների և դավանանքների տարբերությունը չի կարող որևէ անձի դեմ վկայակոչվել որպես բացառման կամ անիրավունակության հիմք՝ քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքներից օգտվելու, հանրային ծառայության, պաշտոնների ու պատվաստիճանների ընդունվելու կամ որևէ վայրում տարբեր մասնագիտություններով ու արտադրությամբ զբաղվելու հարցերում։ Սերբիային պատկանող բոլոր անձանց, ինչպես նաև օտարերկրացիներին կապահովվեն պաշտամունքի բոլոր ձևերի ազատությունն ու արտաքին կատարումը, և որևէ խոչընդոտ չի հարուցվի ո՛չ տարբեր կրոնական համայնքների հիերարխիկ կազմակերպությանը, ո՛չ նրանց հոգևոր առաջնորդների հետ հարաբերություններին։

Սերբիան ստանում է հետևյալ սահմանազատմամբ ընդգրկված տարածքները․ Նոր սահմանը հետևում է գոյություն ունեցող գծին՝ Դրինայի՝ Սավայի հետ միախառնման վայրից բարձրանալով միջնահոսքով, իշխանությանը թողնելով Մալի Զվորնիկն ու Սախարը, և շարունակում է հետևել Սերբիայի նախկին սահմանին մինչև Կոպաոնիկ՝ այն թողնելով Կանիլուգի գագաթին։ Այդ կետից այն սկզբում հետևում է Նիշի սանջակի արևմտյան սահմանին՝ Կոպաոնիկի հարավային լեռնաճյուղով, Մարիցայի և Մռդար Պլանինայի կատարներով, որոնք կազմում են Իբարի ու Սիտնիցայի ավազանների՝ մի կողմից, և Թոփլիցայի ավազանի՝ մյուս կողմից, ջրբաժանը՝ Պրեպոլացը թողնելով Թուրքիային։ Այնուհետև շրջվում է հարավ՝ Բրվենիցայի և Մեդվեջայի միջև ջրբաժանով՝ Մեդվեջայի ամբողջ ավազանը թողնելով Սերբիային, հետևում Գոլյակ Պլանինայի կատարներին, որոնք կազմում են Կրիվա-Ռյեկայի՝ մի կողմից, և Պոլյանիցայի, Վետերնիցայի ու Մորավայի՝ մյուս կողմից, ջրբաժանը՝ մինչև Պոլյանիցայի գագաթը։ Ապա հետևում է Կարպինա Պլանինայի լեռնաճյուղին մինչև Կոինսկայի և Մորավայի միախառնումը, հատում է այդ գետը և Կոինսկա առվի ու Ներադովցեի մոտ Մորավա թափվող հոսանքի միջև ջրբաժանով բարձրանում՝ Տրգովիշտեից վերև հասնելով Սվ. Իլիա Պլանինա։ Այնտեղից հետևում է Սվ. Իլիայի կատարին մինչև Կլյուչ լեռը և, անցնելով քարտեզի 1516 ու 1547 կետերով և Բաբինա Գորայով, հասնում է Չռնի Վրխ լեռը։ Չռնի Վրխ լեռից նոր սահմանազատումը համընկնում է Բուլղարիայի սահմանազատմանը, այսինքն՝ սահմանագիծը հետևում է Ստրումայի և Մորավայի միջև ջրբաժանին՝ Ստրեշեր, Վիլոգոլո և Մեշիդ Պլանինա գագաթներով, Գաչինայի, Չռնա Տրավայի, Դարկովսկայի և Դրայնիցա Պլանի, ապա Դեշչանի Կլադանեցի միջով կրկին միանում Վերին Սուկովայի ու Մորավայի ջրբաժանին, ուղիղ գնում դեպի Ստոլ և այնտեղից իջնում՝ Սեգուշա գյուղից 1 000 մետր հյուսիս-արևմուտք հատելով Սոֆիայից Փիրոտ տանող ճանապարհը։ Այն ուղիղ գծով բարձրանում է Վիդլիչ Պլանինա և այնտեղից՝ Կոջա Բալկան շղթայի Ռադոչինա լեռը՝ Դոյկինցի գյուղը թողնելով Սերբիային, իսկ Սենակոսը՝ Բուլղարիային։ Ռադոչինա լեռան գագաթից սահմանը դեպի հյուսիս-արևմուտք հետևում է Բալկանների կատարին՝ Չիպրովեց Բալկանով և Ստարա Պլանինայով մինչև Սերբիայի իշխանության նախկին արևելյան սահմանը՝ Կուլա Սմիլյովա Չուկայի մոտ, և այնտեղից այդ նախկին սահմանով՝ մինչև Դանուբ, որին միանում է Ռակովիցայում։

Մինչև նոր կարգավորումների կնքումը Սերբիայում իշխանության և օտար երկրների առևտրային հաղորդակցության ներկա պայմանները չեն փոփոխվի։ Սերբիայով անցնող ապրանքներից տարանցիկ տուրքեր չեն գանձվի։ Օտար հպատակների անձեռնմխելիություններն ու արտոնությունները, ինչպես նաև հյուպատոսական իրավասության և հովանավորության ներկայումս գոյություն ունեցող իրավունքները կմնան լիովին ուժի մեջ, քանի դեռ չեն փոփոխվել իշխանության և շահագրգիռ տերությունների փոխադարձ համաձայնությամբ։

Սերբիայի իշխանությունը, իրեն վերաբերող մասով, փոխարինում է Բարձր Դռանը այն հանձնառություններում, որոնք վերջինս ստանձնել է ինչպես Ավստրո-Հունգարիայի, այնպես էլ Եվրոպական Թուրքիայի երկաթուղիների շահագործման ընկերության նկատմամբ՝ իշխանության նոր ձեռք բերած տարածքում կառուցվելիք երկաթուղիների ավարտման, միացման և շահագործման առնչությամբ։ Այս հարցերը կարգավորելու համար անհրաժեշտ կոնվենցիաները սույն պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո կկնքվեն Ավստրո-Հունգարիայի, Դռան, Սերբիայի և, իր իրավասության սահմաններում, Բուլղարիայի իշխանության միջև։

Սերբիային միացված տարածքներում գույք ունեցող մահմեդականները, որոնք կարող են ցանկանալ բնակվել իշխանությունից դուրս, կարող են պահպանել իրենց անշարժ գույքը՝ այն վարձակալության կամ երրորդ անձանց կառավարմանը հանձնելով։ Կնշանակվի թուրք-սերբական հանձնաժողով՝ երեք տարվա ընթացքում կարգավորելու պետությանը և կրոնական հիմնադրամներին (վաքըֆներին) պատկանող գույքի՝ Բարձր Դռան հաշվին օտարման, շահագործման կամ օգտագործման եղանակին վերաբերող բոլոր հարցերը, ինչպես նաև դրանում ներգրավված մասնավոր անձանց շահերին առնչվող հարցերը։

Մինչև Թուրքիայի և Սերբիայի միջև պայմանագրի կնքումը Օսմանյան կայսրությունում ճանապարհորդող կամ բնակվող սերբ հպատակների նկատմամբ կկիրառվեն միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքները։

Սերբական զորքերը պարտավոր կլինեն սույն պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից տասնհինգ օրվա ընթացքում դուրս գալ իշխանության նոր սահմաններում չներառված տարածքից։ Օսմանյան զորքերը Սերբիային զիջված տարածքներից դուրս կգան նույն տասնհինգ օրվա ընթացքում։ Սակայն նրանց կտրվի նույնքան լրացուցիչ օր՝ ինչպես բերդերից զորքերը, պարենն ու ռազմական միջոցները դուրս բերելու, այնպես էլ անմիջապես հեռացնել չկարողացվող սարքերի և առարկաների գույքացուցակը կազմելու համար։

Քանի որ սույն պայմանագրով իրեն հատկացված նոր տարածքների համար Սերբիան պետք է կրի օսմանյան պետական պարտքի մի մասը, Կոստանդնուպոլսի ներկայացուցիչները Բարձր Դռան հետ համատեղ արդարացի հիմքով կսահմանեն դրա չափը։

Բարձր պայմանավորվող կողմերը ճանաչում են Ռումինիայի անկախությունը՝ հաջորդ երկու հոդվածներում շարադրված պայմաններով։

Ռումինիայում կրոնական հավատալիքների և դավանանքների տարբերությունը չի կարող որևէ անձի դեմ վկայակոչվել որպես բացառման կամ անիրավունակության հիմք՝ քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքներից օգտվելու, հանրային ծառայության, պաշտոնների ու պատվաստիճանների ընդունվելու կամ որևէ վայրում տարբեր մասնագիտություններով ու արտադրությամբ զբաղվելու հարցերում։ Ռումինական պետությանը պատկանող բոլոր անձանց, ինչպես նաև օտարերկրացիներին կապահովվեն պաշտամունքի բոլոր ձևերի ազատությունն ու արտաքին կատարումը, և որևէ խոչընդոտ չի հարուցվի ո՛չ տարբեր կրոնական համայնքների հիերարխիկ կազմակերպությանը, ո՛չ նրանց հոգևոր առաջնորդների հետ հարաբերություններին։ Բոլոր տերությունների հպատակներն ու քաղաքացիները՝ առևտրական կամ այլ անձինք, Ռումինիայում կվայելեն կատարելապես հավասար վերաբերմունք՝ առանց դավանանքի տարբերության։

Ռումինիայի իշխանությունը Նորին Մեծություն Ռուսաստանի կայսրին է վերադարձնում Բեսարաբիայի տարածքի այն մասը, որը Ռուսաստանից անջատվել է 1856 թվականի Փարիզի պայմանագրով և արևմուտքում սահմանափակվում է Պրուտի միջնահոսքով, իսկ հարավում՝ Կիլիայի ճյուղի միջնահոսքով և Ստարի-Ստամբուլի գետաբերանով։

Դանուբի դելտան կազմող կղզիները, ինչպես նաև Օձերի կղզին և Տուլչայի սանջակը, որը ներառում է Կիլիա, Սուլինա, Մահմուդիե, Իսակչա, Տուլչա, Մաչին, Բաբադաղ, Հիրսովո, Կյուստենջե և Մեջիդիե շրջանները (կազաները), միացվում են Ռումինիային։ Իշխանությունը լրացուցիչ ստանում է Դոբրուջայից հարավ ընկած տարածքը մինչև այն գիծը, որը սկսվում է Սիլիստրիայից արևելք և ավարտվում Սև ծովում՝ Մանգալիայից հարավ։ Սահմանագիծը տեղում կորոշի Բուլղարիայի սահմանազատման համար նշանակված Եվրոպական հանձնաժողովը։

Ջրերի և ձկնորսության բաժանման հարցը կներկայացվի Դանուբի եվրոպական հանձնաժողովի արբիտրաժին։

Ռումինիայում իշխանության տարածքով անցնող ապրանքներից տարանցիկ տուրքեր չեն գանձվի։

Ռումինիան լիազորված կլինի կոնվենցիաներ կնքելու՝ իշխանությունում հովանավորության առնչությամբ հյուպատոսների արտոնություններն ու իրավասությունները որոշելու համար։ Գործող իրավունքները կմնան ուժի մեջ, քանի դեռ չեն փոփոխվել իշխանության և շահագրգիռ կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ։

Մինչև Թուրքիայի և Ռումինիայի միջև հյուպատոսների արտոնություններն ու իրավասությունները սահմանող պայմանագրի կնքումը Օսմանյան կայսրությունում ճանապարհորդող կամ բնակվող ռումինացի հպատակները և Ռումինիայում ճանապարհորդող կամ բնակվող օսմանյան հպատակները կօգտվեն եվրոպական մյուս տերությունների հպատակներին երաշխավորված իրավունքներից։

Հանրային աշխատանքների և նման բնույթի մյուս ձեռնարկությունների առնչությամբ զիջված ամբողջ տարածքում Ռումինիան կփոխարինի Բարձր Դռանը նրա իրավունքների ու պարտավորությունների մեջ։

Եվրոպական շահ ճանաչված Դանուբի նավարկության ազատությունն ապահովող երաշխիքներն ավելացնելու համար Բարձր պայմանավորվող կողմերը որոշում են, որ Երկաթե դարպասներից մինչև գետաբերանները գետի երկայնքով գոյություն ունեցող բոլոր բերդերն ու ամրությունները կհողահավասարեցվեն, և նորերը չեն կառուցվի։ Երկաթե դարպասներից ներքև Դանուբով որևէ ռազմանավ չի նավարկի՝ բացառությամբ գետային ոստիկանության և մաքսային ծառայության թեթև տարողության նավերի։ Սակայն Դանուբի գետաբերաններում տերությունների կայանային նավերը կարող են գետով բարձրանալ մինչև Գալաց։

Դանուբի եվրոպական հանձնաժողովը, որտեղ ներկայացված կլինի Ռումինիան, պահպանում է իր գործառույթները և այսուհետև դրանք կիրականացնի մինչև Գալաց՝ տարածքային իշխանություններից լիակատար անկախությամբ։ Նրա իրավունքներին, արտոնություններին, լիազորություններին և պարտավորություններին վերաբերող բոլոր պայմանագրերը, կարգավորումները, ակտերն ու որոշումները հաստատվում են։

Եվրոպական հանձնաժողովի գործունեության համար սահմանված ժամկետի լրանալուց մեկ տարի առաջ տերությունները համաձայնության կգան նրա լիազորությունների երկարաձգման կամ այն փոփոխությունների շուրջ, որոնք անհրաժեշտ կհամարեն կատարել։

Երկաթե դարպասներից մինչև Գալաց նավարկության, գետային ոստիկանության և հսկողության կանոնները կմշակի Եվրոպական հանձնաժողովը՝ գետափնյա պետությունների պատվիրակների աջակցությամբ, և դրանք կհամապատասխանեցվեն Գալացից ներքև գետի հատվածի համար արձակված կամ արձակվելիք կանոններին։

Դանուբի եվրոպական հանձնաժողովը համապատասխան իշխանությունների հետ կարգավորման կգա՝ Օձերի կղզու փարոսի պահպանումն ապահովելու համար։

Այն աշխատանքների կատարումը, որոնք նպատակ ունեն վերացնել Երկաթե դարպասների և սահանքների՝ նավարկությանը հարուցած խոչընդոտները, վստահվում է Ավստրո-Հունգարիային։ Գետի այս մասի գետափնյա պետությունները կտրամադրեն աշխատանքի շահերից բխող բոլոր պահանջվող դյուրությունները։ Այս աշխատանքների ծախսերը ծածկելու համար ժամանակավոր հարկ գանձելու իրավունքին վերաբերող՝ 1871 թվականի մարտի 13-ի Լոնդոնի պայմանագրի VI հոդվածի դրույթները պահպանվում են հօգուտ Ավստրո-Հունգարիայի։

Բարձր Դուռը Ասիայում Ռուսական կայսրությանն է զիջում Արդահանի, Կարսի և Բաթումի տարածքները՝ վերջինիս նավահանգստով, ինչպես նաև ռուս-թուրքական նախկին սահմանի և հետևյալ գծի միջև ընդգրկված բոլոր տարածքները․ Նոր սահմանը, սկսվելով Սև ծովից և համընկնելով Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով գծված գծին մինչև Խորդայից հյուսիս-արևմուտք և Արտվինից հարավ մի կետ, ուղիղ գծով շարունակվում է մինչև Ճորոխ գետը, հատում այդ գետը և անցնում Աշմիշենից արևելք՝ ուղիղ գծով հարավ գնալով և Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում նշված ռուսական սահմանին կրկին միանալով Նարիմանից հարավ մի կետում՝ Օլթի քաղաքը թողնելով Ռուսաստանին։ Նարիմանի մոտ նշված կետից սահմանը շրջվում է արևելք, անցնում Ռուսաստանին մնացող Թեբրենեցով և շարունակվում մինչև Փենեք Չայը։ Այն հետևում է այդ գետին մինչև Բարդուզ, ապա շրջվում հարավ՝ Բարդուզն ու Յոնիքյոյը թողնելով Ռուսաստանին։ Կարաուգան գյուղից արևմուտք մի կետից սահմանը վերցնում է Մեջինգերտի ուղղությունը, ուղիղ գծով շարունակվում դեպի Կասադաղ լեռան գագաթը և հետևում է հյուսիսում գտնվող Արաքսի վտակների և հարավում գտնվող Մուրադ-Սուի վտակների միջև ջրբաժանի գծին մինչև Ռուսաստանի նախկին սահմանը։

Նորին Մեծություն Ռուսաստանի կայսրը հայտարարում է, որ մտադիր է Բաթումը դարձնել ազատ նավահանգիստ՝ էապես առևտրային բնույթի։

Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի XIX հոդվածով Ռուսաստանին զիջված Ալաշկերտի հովիտը և Բայազիդ քաղաքը վերադարձվում են Թուրքիային։ Բարձր Դուռը Պարսկաստանին է զիջում Քոթուր քաղաքն ու տարածքը՝ Թուրքիայի և Պարսկաստանի սահմանազատման խառը անգլո-ռուսական հանձնաժողովի որոշած սահմաններով։

Բարձր Դուռը պարտավորվում է առանց հետագա հապաղման իրականացնել հայաբնակ նահանգների տեղական պահանջներից բխող բարելավումներն ու բարեփոխումները և երաշխավորել հայերի անվտանգությունը չերքեզներից ու քրդերից։ Այս նպատակով ձեռնարկված քայլերի մասին այն պարբերաբար կտեղեկացնի տերություններին, որոնք կվերահսկեն դրանց գործադրումը։

Բարձր Դուռն արտահայտած լինելով կրոնական ազատության սկզբունքը պահպանելու և դրան ամենալայն ծավալ տալու մտադրությունը՝ պայմանավորվող կողմերն ի գիտություն են ընդունում այս ինքնաբուխ հայտարարությունը։ Օսմանյան կայսրության որևէ մասում կրոնի տարբերությունը չի կարող որևէ անձի դեմ վկայակոչվել որպես բացառման կամ անիրավունակության հիմք՝ քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների իրականացման, հանրային ծառայության, պաշտոնների ու պատվաստիճանների ընդունվելու կամ տարբեր մասնագիտություններով ու արտադրությամբ զբաղվելու առնչությամբ։ Բոլոր անձինք, առանց կրոնի տարբերության, կընդունվեն դատարաններում վկայություն տալու։ Բոլորին ապահովվում են պաշտամունքի բոլոր ձևերի ազատությունն ու արտաքին կատարումը, և որևէ խոչընդոտ չի հարուցվի ո՛չ տարբեր կրոնական համայնքների հիերարխիկ կազմակերպությանը, ո՛չ նրանց հոգևոր առաջնորդների հետ հարաբերություններին։ Եվրոպական կամ Ասիական Թուրքիայում ճանապարհորդող բոլոր ազգությունների հոգևորականները, ուխտավորներն ու վանականները կօգտվեն նույն իրավունքներից, առավելություններից և արտոնություններից։ Ճանաչվում է Թուրքիայում տերությունների դիվանագիտական և հյուպատոսական գործակալների պաշտոնական հովանավորության իրավունքը՝ թե՛ վերոհիշյալ անձանց, թե՛ Սրբավայրերում և այլուր նրանց կրոնական, բարեգործական և այլ հաստատությունների նկատմամբ։ Ֆրանսիայի ունեցած իրավունքները հստակ վերապահվում են, և հստակ համաձայնեցված է, որ Սրբավայրերում ստատուս քվոն չի կարող փոփոխվել։ Աթոս լեռան վանականների նախկին ունեցվածքն ու առավելությունները կպահպանվեն՝ անկախ նրանց ծագման երկրից, և նրանք, առանց որևէ բացառության, կվայելեն իրավունքների ու լիազորությունների լիակատար հավասարություն։

1856 թվականի մարտի 30-ի Փարիզի պայմանագիրը, ինչպես նաև 1871 թվականի մարտի 13-ի Լոնդոնի պայմանագիրը պահպանվում են իրենց բոլոր այն դրույթներով, որոնք չեն վերացվել կամ փոփոխվել նախորդ դրույթներով։

Սույն պայմանագիրը ենթակա է վավերացման, իսկ վավերագրերը կփոխանակվեն Բեռլինում երեք շաբաթվա ընթացքում կամ, հնարավորության դեպքում, ավելի շուտ։ Ի հավաստումն որի՝ համապատասխան լիազոր ներկայացուցիչները ստորագրել են այն և դրել իրենց զինանշաններով կնիքները։

Կազմվել է Բեռլինում՝ 1878 թվականի հուլիսի 13-ին։ [Կնիքի տեղը] (Ստորագրված է) ԲԻՔՈՆՍՖԻԼԴ։ [Կնիքի տեղը] ՍՈԼՍԲԵՐԻ։ [Կնիքի տեղը] ՕԴՈ ՌԱՍԵԼ։ [Կնիքի տեղը] ֆոն ԲԻՍՄԱՐԿ։ [Կնիքի տեղը] ԲՅՈՒԼՈՎ։ [Կնիքի տեղը] ՀՈՀԵՆԼՈՀԵ։ [Կնիքի տեղը] ԱՆԴՐԱՇԻ։ [Կնիքի տեղը] ԿԱՐՈԼԻ։ [Կնիքի տեղը] ՀԱՅՄԵՌԼԵ։ [Կնիքի տեղը] ՎԱԴԻՆԳՏՈՆ։ [Կնիքի տեղը] ՍԵՆ-ՎԱԼԻԵ։ [Կնիքի տեղը] Հ. ԴԵՊՐԵ։ [Կնիքի տեղը] Լ. ԿՈՐՏԻ։ [Կնիքի տեղը] ԼՈՆԵ։ [Կնիքի տեղը] ԳՈՐՉԱԿՈՎ։ [Կնիքի տեղը] ՇՈՒՎԱԼՈՎ։ [Կնիքի տեղը] Պ. Դ’ՈՒԲՐԻԼ։ [Կնիքի տեղը] ԱԼ. ԿԱՐԱԹԵՈԴՈՐԻ։ [Կնիքի տեղը] ՄԵՀԵՄԵԴ ԱԼԻ։ [Կնիքի տեղը] ՍԱԴՈՒԼԼԱՀ։