Ադրիանուպոլսի (Էդիրնեի) հաշտության պայմանագիր

Ամենակարող Աստծու անունով։ Նորին կայսերական մեծությունը՝ ամենապայծառափայլ, վեհապետական մեծ տեր, համառուսաստանյան կայսրն ու ինքնակալը, և նորին մեծությունը՝ ամենապայծառափայլ ու վեհապետական մեծ օսմանյան կայսրը, հավասարապես մղված լինելով պատերազմի աղետներին վերջ դնելու և իրենց տերությունների միջև ամուր ու անսասան հիմքի վրա խաղաղությունը, բարեկամությունն ու բարի համաձայնությունը վերականգնելու ցանկությամբ, միաձայն որոշեցին այս փրկարար գործը վստահել երկու կողմերի լիազորների հոգածությանն ու ղեկավարությանը։ Համառուսաստանյան կայսեր մեծությունը՝ ամենապայծառ և բարձր գերազանցափայլ կոմս Իվան Իվանովիչ Դիբիչ Զաբալկանսկուն՝ նորին կայսերական մեծության գեներալ-համհարզին, հետևակի գեներալին, երկրորդ բանակի գլխավոր հրամանատարին, իր անունը կրող հետևակային գնդի շեֆին և Պետական խորհրդի անդամին, ռուսական բոլոր շքանշանների, կայսերական ավստրիական՝ Մարիա Թերեզայի փոքր խաչի ու Լեոպոլդի մեծ խաչի, և թագավորական պրուսական՝ Սև արծվի, Կարմիր արծվի առաջին դասի ու Ռազմական արժանավորության շքանշանների ասպետին, ադամանդազարդ «Քաջության համար» մակագրությամբ ոսկե թրի, 1812 թվականի արշավի, 1814 թվականին Փարիզի գրավման և 1826, 1827 ու 1828 թվականների պարսկական պատերազմի մեդալների կրողին։ Նա, իրեն բարձրագույն շնորհված լիազորության ուժով, կայսերական ռուսական արքունիքի լիազորներ նշանակեց և անվանեց պայծառափայլ ու մեծահարգ պարոններ կոմս Ալեքսեյ Օռլովին՝ նորին կայսերական մեծության գեներալ-համհարզին, գեներալ-լեյտենանտին, առաջին կիրասիրական դիվիզիայի հրամանատարին, ռուսական՝ Սուրբ Աննայի առաջին աստիճանի ադամանդազարդ, Սուրբ առաքելահավասար իշխան Վլադիմիրի երկրորդ աստիճանի, Սուրբ մեծ նահատակ ու հաղթաբեր Գեորգիի չորրորդ աստիճանի շքանշանների և ադամանդազարդ «Քաջության համար» ոսկե թրի կրողին, կայսերական ավստրիական Լեոպոլդի երրորդ դասի, թագավորական պրուսական Կարմիր արծվի առաջին դասի, «Արժանավորության համար» և Երկաթե խաչի, թագավորական բավարական Մաքսիմիլիանի երրորդ դասի շքանշանների ասպետին, 1812 թվականի արշավի արծաթե ու բրոնզե և 1814 թվականին Փարիզի գրավման մեկ այլ արծաթե մեդալի կրողին, և կոմս Ֆեոդոր Պալենին՝ գաղտնի խորհրդականին ու ռուսական՝ Սուրբ բարեպաշտ մեծ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու, Սուրբ Աննայի առաջին աստիճանի և Երուսաղեմի Սուրբ Հովհաննեսի շքանշանների ասպետին։ Օսմանյան կայսեր մեծությունը՝ գերազանցափայլ և մեծահարգ պարոններ Մեհմեդ Սադիկ էֆենդիին՝ Օսմանյան Բարձր Դռան իսկական մեծ դեֆթերդարին, և Աբդուլ Քադիր բեյին՝ Անատոլիայի կազիասքերին։ Հիշյալ լիազորները, հավաքվելով Ադրիանապոլիս քաղաքում և փոխանակելով իրենց լիազորագրերը, սահմանեցին հետևյալ հոդվածները։

Երկու կայսրությունների միջև մինչ այժմ գոյություն ունեցող ամեն թշնամանք ու տարաձայնություն այսուհետ դադարում է ցամաքում և ծովերում։ Եվ թող հավերժ խաղաղություն, բարեկամություն ու բարի համաձայնություն լինի համառուսաստանյան կայսեր և փադիշահի մեծության ու օսմանյան կայսեր և փադիշահի մեծության, նրանց ժառանգների ու հաջորդների, ինչպես նաև նրանց կայսրությունների միջև։ Երկու Բարձր պայմանավորվող կողմերը հատուկ հոգ կտանեն կանխելու այն ամենը, ինչը կարող է թշնամանքը վերածնել երկու կողմերի հպատակների միջև։ Նրանք ճշտորեն կկատարեն սույն խաղաղության պայմանագրի բոլոր պայմանները և հավասարապես կհետևեն, որ այն ուղղակի կամ անուղղակի որևէ կերպ չխախտվի։

Համառուսաստանյան կայսեր և փադիշահի մեծությունը, ցանկանալով օսմանյան կայսեր ու փադիշահի մեծությանը հավաստիացնել իր բարեկամական տրամադրվածության անկեղծության մեջ, Բարձր Դռանը վերադարձնում է Մոլդավիայի իշխանությունն այն սահմաններով, որոնք այն ուներ սույն խաղաղության պայմանագրով դադարեցված պատերազմից առաջ։ Նորին կայսերական մեծությունը նաև առանց որևէ բացառության վերադարձնում է Վալախիայի իշխանությունն ու Կրապովայի Բանատը, Բուլղարիան և Դոբրուջայի երկիրը Դանուբից մինչև ծով, դրանց հետ՝ Սիլիստրիան, Գիրսովոն, Մաչինը, Իսակչան, Տուլչան, Բաբադագը, Բազարջիկը, Վառնան, Պրավոդին և այդ երկրում գտնվող մյուս քաղաքները, ավաններն ու գյուղերը, Բալկանյան լեռնաշղթայի ամբողջ տարածքը Էմինե Բուռնուից մինչև Կազան և Բալկաններից մինչև ծով բոլոր հողերը, ինչպես նաև Սելիմնոն, Յամբոլին, Այդոսը, Կարնաբատը, Միսիմվրիան, Անխիալին, Բուրգասը, Սիզոպոլը, Քիրքլիսսին, Ադրիանապոլիս քաղաքը, Լյուլե Բուրգասը և վերջապես Ռումելիայում ռուսական զորքերի գրաված բոլոր քաղաքները, ավանները, գյուղերն ու ընդհանրապես բոլոր վայրերը։

Երկու կայսրությունների միջև սահմանը նախկինի պես կլինի Պրուտ գետը՝ Մոլդավիա մտնելու կետից մինչև Դանուբի հետ միախառնումը։ Այնտեղից սահմանագիծը պետք է հետևի Դանուբի հոսանքին մինչև Գեորգիևյան գետաբերանի՝ ծովը թափվելու տեղը, այնպես, որ գետի տարբեր բազուկներից առաջացող բոլոր կղզիները պատկանեն Ռուսաստանին, իսկ դրա աջ ափը նախկինի պես մնա Օսմանյան Դռան տիրապետության ներքո։ Միաժամանակ սահմանվում է, որ այդ աջ ափը, սկսած այն կետից, որտեղ Գեորգիևյան բազուկը բաժանվում է Սուլինյանից, գետից երկու ժամվա ճանապարհ հեռավորությամբ կմնա անմարդաբնակ, և այնտեղ որևէ հաստատություն չի լինի։ Ռուսական արքունիքի տիրապետությանն անցնող կղզիներում նույնպես չի թույլատրվի կառուցել որևէ հաստատություն կամ ամրություն՝ բացի կարանտինայիններից։ Երկու տերությունների առևտրական նավերին ազատ նավարկություն է տրվում Դանուբի ամբողջ հոսանքով՝ այն իմաստով, որ օսմանյան դրոշի ներքո գտնվողները կարող են անարգել մուտք գործել Կիլիայի և Սուլինայի գետաբերանները, իսկ Գեորգիևյան գետաբերանը մնում է ընդհանուր՝ երկու կայսրությունների ռազմական ու առևտրական դրոշների համար։ Սակայն ռուսական ռազմական նավերը չպետք է Դանուբով վեր բարձրանան Պրուտի հետ դրա միախառնման կետից այն կողմ։

Վրաստանը, Իմերեթը, Մինգրելիան, Գուրիան և անդրկովկասյան բազմաթիվ մարզեր արդեն երկար տարիներ հավերժական ժամանակներով միացված են Ռուսական կայսրությանը։ Այդ տերությանը նաև Երևանի և Նախիջևանի խանություններն են զիջվել Պարսկաստանի հետ Թուրքմենչայում 1828 թվականի փետրվարի 10-ին կնքված պայմանագրով։ Այդ պատճառով երկու Բարձր պայմանավորվող կողմերն անհրաժեշտ համարեցին ամբողջ հիշյալ գծով իրենց տիրույթների միջև որոշակի սահման հաստատել, որը կկարողանա ապագայում կանխել ամեն թյուրըմբռնում։ Նրանք նույնպես հաշվի առան այն միջոցները, որոնք կարող են անհաղթահարելի արգելք դնել սահմանակից ցեղերի արշավանքների ու կողոպուտների առջև, որոնք մինչ այժմ այնքան հաճախ խախտել են երկու կայսրությունների բարեկամության ու բարիդրացիության կապերը։ Դրա հետևանքով որոշվեց այսուհետ Ասիայում կայսերական ռուսական արքունիքի և Օսմանյան Բարձր Դռան տիրույթների միջև սահման ճանաչել այն գիծը, որը Սև ծովից հետևելով Գուրիայի ներկա սահմանին՝ բարձրանում է մինչև Իմերեթի սահմանը և այնտեղից առավել ուղիղ ուղղությամբ՝ մինչև այն կետը, որտեղ Ախալցխայի և Կարսի փաշայությունների սահմանը միանում է վրացական սահմանին, այնպես, որ Ախալցխա քաղաքը և Ախալքալաք ամրոցը մնան հիշյալ գծից հյուսիս և նրանից առնվազն երկու ժամվա ճանապարհ հեռավորությամբ։ Վերոհիշյալ սահմանագծից հարավ և արևմուտք՝ Կարսի ու Տրապիզոնի փաշայությունների կողմը գտնվող բոլոր հողերը՝ Ախալցխայի փաշայության մեծ մասի հետ, կմնան Բարձր Դռան հավերժական տիրապետության ներքո։ Այդ գծից հյուսիս ու արևելք՝ Վրաստանի, Իմերեթի և Գուրիայի կողմը գտնվող հողերը, ինչպես նաև Սև ծովի ամբողջ ափը Կուբանի գետաբերանից մինչև Սուրբ Նիկոլայի նավահանգիստը ներառյալ, կմնան Ռուսական կայսրության հավերժական տիրապետության ներքո։ Դրա հետևանքով կայսերական ռուսական արքունիքը Բարձր Դռանը հանձնում և վերադարձնում է Ախալցխայի փաշայության մնացած մասը, Կարս քաղաքն իր փաշայությամբ, Բայազետ քաղաքն իր փաշայությամբ, Արզրում քաղաքն իր փաշայությամբ, ինչպես նաև վերոնշյալ գծից դուրս գտնվող՝ ռուսական զորքերի գրաված բոլոր վայրերը։

Քանի որ Մոլդավիայի և Վալախիայի իշխանությունները հատուկ կապիտուլյացիաներով իրենց ենթարկել են Բարձր Դռան գերագույն իշխանությանը, իսկ Ռուսաստանը ստանձնել է նրանց բարօրության երաշխավորությունը, այժմ նրանց համար պահպանվում են այդ կապիտուլյացիաներով, երկու կայսերական արքունիքների միջև կնքված պայմանագրերով կամ տարբեր ժամանակներում հրապարակված հաթթի շերիֆներով շնորհված բոլոր իրավունքները, արտոնություններն ու առավելությունները։ Ուստի այդ իշխանություններին տրվում են պաշտամունքի ազատություն, լիակատար անվտանգություն, ազգային անկախ կառավարում և անարգել առևտրի իրավունք։ Նախորդ պայմանագրերը լրացնող այն հոդվածները, որոնք անհրաժեշտ են համարվել այս մարզերի՝ իրենց իրավունքներից անպայման օգտվելն ապահովելու համար, շարադրված են առանձին ակտում, որը հանդիսանում է և կհամարվի սույն պայմանագրի մյուս մասերի հետ հավասարազոր մաս։

Աքքերմանի կոնվենցիային հաջորդած հանգամանքները Բարձր Դռանը չեն թույլատրել անմիջապես իրականացնել այդ կոնվենցիայի V հոդվածին կցված Սերբիայի մասին Առանձին ակտի դրույթները։ Ուստի Դուռն ամենահանդիսավոր կերպով պարտավորվում է դրանք կատարել առանց նվազագույն ձգձգման և հնարավոր ամբողջ ճշտությամբ․ մասնավորապես՝ Սերբիային անմիջապես կվերադարձնի նրանից անջատված վեց շրջանները և այդ կերպ ընդմիշտ կապահովի սերբ հավատարիմ ու հնազանդ ժողովրդի անդորրն ու բարօրությունը։ Վերոհիշյալ դրույթներն իրականացնելու՝ հաթթի շերիֆով հաստատված ֆերմանը կհրապարակվի և պաշտոնապես կհաղորդվի կայսերական ռուսական արքունիքին սույն խաղաղության պայմանագրի ստորագրման օրվանից մեկ ամսվա ընթացքում։

Ռուս հպատակները ողջ Օսմանյան կայսրությունում՝ ցամաքում և ծովերում, կօգտվեն առևտրի լիակատար ու կատարյալ ազատությունից, որը նրանց շնորհված է երկու Բարձր պայմանավորվող տերությունների միջև մինչ այժմ կնքված պայմանագրերով։ Այդ առևտրի ազատությունը որևէ դեպքում ու որևէ պատրվակով չպետք է խախտվի կամ սահմանափակվի՝ ո՛չ որևէ արգելքով կամ սահմանափակմամբ, ո՛չ ներքին կառավարման կամ օրենսդրության ոլորտում ներմուծվող որևէ հաստատության ու միջոցի պատճառով։ Ռուս հպատակները, նրանց նավերն ու ապրանքները պաշտպանված կլինեն ամեն բռնությունից և պահանջապնդումից։ Հպատակները բացառապես կլինեն ռուս նախարարի ու հյուպատոսների դատական և ոստիկանական իրավասության ներքո, իսկ ռուսական նավերը օսմանյան իշխանությունների կողմից չեն ենթարկվի որևէ ներքին զննության՝ ո՛չ բաց ծովում, ո՛չ Թուրքական կայսրության նավահանգիստներում, կառանատեղերում կամ նավակայաններում։ Ռուս հպատակներին պատկանող ամեն տեսակի ապրանքներն ու պաշարները, սակագներով սահմանված մաքսը վճարելուց հետո, անարգել կարող են վաճառվել, ափ իջեցվել տերերի կամ նրանց լիազորված անձանց պահեստներում կամ վերաբեռնվել որևէ այլ նավի վրա՝ ինչ տերության էլ այն պատկանելիս լինի, և դրա մասին ռուս հպատակները պարտավոր չեն տեղյակ պահել տեղական իշխանություններին, առավել ևս՝ խնդրել նրանց թույլտվությունը։ Սահմանվում է նաև, որ այս արտոնությունները տարածվում են Ռուսաստանից արտահանվող հացահատիկի առևտրի վրա, և դրա ազատ փոխադրմանը երբեք ու որևէ պատրվակով դժվարություն կամ խոչընդոտ չի հարուցվի։ Բացի դրանից՝ Բարձր Դուռը պարտավորվում է խնամքով հետևել, որ առևտուրը և հատկապես Սև ծովով նավարկությունը որևէ խոչընդոտի չհանդիպեն։ Այդ նպատակով նա ճանաչում ու հայտարարում է, որ Կոստանդնուպոլսի ջրանցքով և Դարդանելի նեղուցով անցումը լիովին ազատ ու բաց է առևտրական դրոշի ներքո գտնվող ռուսական նավերի համար՝ բեռով կամ բալաստով, Սև ծովից Միջերկրական ծով կամ Միջերկրականից Սև ծով մեկնելիս։ Այդ նավերը, միայն թե առևտրական լինեն, անկախ իրենց չափից կամ բեռի քանակից, չեն ենթարկվի կանգնեցման կամ ճնշման՝ համաձայն վերն ասվածի։ Երկու կայսերական արքունիքները կհամաձայնեցնեն նավերի մեկնելիս պատշաճ փաստաթղթերով ապահովման որևէ ձգձգում կանխելու ամենահարմար միջոցները։ Նույն հիմքով և ռուսական դրոշի ներքո նավերի համար սահմանված նույն պայմաններով՝ Կոստանդնուպոլսի ջրանցքով ու Դարդանելի նեղուցով անցումը հայտարարվում է ազատ և բաց նաև Բարձր Դռան հետ բարեկամ բոլոր տերությունների առևտրական նավերի համար՝ բեռով կամ բալաստով ռուսական սևծովյան նավահանգիստներ մեկնելիս կամ այնտեղից վերադառնալիս։ Վերջապես, Բարձր Դուռը, կայսերական ռուսական արքունիքին տրամադրելով Սև ծովում առևտրի ու նավարկության այսպիսի լիակատար ազատությունից օգտվելու իրավունքը, հանդիսավորապես հայտարարում է, որ իր կողմից երբեք դրան նվազագույն արգելք չի հակադրի։ Դուռը հատկապես խոստանում է այսուհետ երբեք չկանգնեցնել կամ չպահել բեռով կամ բալաստով նավերը, որոնք պատկանում են թե՛ Ռուսաստանին, թե՛ այն այլ տերություններին, որոնց հետ Օսմանյան կայսրությունը հայտարարված պատերազմի մեջ չէ, երբ դրանք Կոստանդնուպոլսի ջրանցքով կամ Դարդանելի նեղուցով Սև ծովից անցնում են Միջերկրական ծով կամ Միջերկրականից՝ ռուսական սևծովյան նավահանգիստներ։ Եվ եթե, ինչից Աստված պահի, սույն հոդվածի որևէ դրույթ խախտվի, իսկ դրա վերաբերյալ ռուս նախարարի ներկայացմանը լիակատար ու արագ բավարարում չհետևի, Բարձր Դուռը նախապես ճանաչում է կայսերական ռուսական արքունիքի իրավունքը՝ այդ խախտումը թշնամական գործողություն համարելու և անմիջապես Օսմանյան կայսրության նկատմամբ փոխհատուցման հակամիջոցների իրավունքով գործելու։

Աքքերմանի կոնվենցիայի VI հոդվածով նախկինում սահմանված դրույթները՝ 1806 թվականի պատերազմից ի վեր տարբեր ժամանակներում կրած կորուստների փոխհատուցման վերաբերյալ երկու կողմերի հպատակների պահանջները որոշելու և բավարարելու մասին, մինչ այժմ չեն կատարվել։ Իսկ վերոհիշյալ կոնվենցիայից հետո ռուս վաճառականները Բոսֆորով նավարկության նկատմամբ ձեռնարկված միջոցների հետևանքով նոր զգալի վնասներ են կրել։ Ուստի այժմ ճանաչվում և սահմանվում է, որ Օսմանյան Դուռը հիշյալ կորուստների ու վնասների փոխհատուցման համար կայսերական ռուսական արքունիքին կվճարի մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար հոլանդական դուկատ՝ տասնութ ամսվա ընթացքում և հետագայում որոշվելիք ժամկետներով։ Այդ գումարի վճարումը վերջ կդնի երկու պայմանավորվող կողմերի բոլոր փոխադարձ պահանջներին ու հավակնություններին՝ վերոհիշյալ հանգամանքների առնչությամբ։

Քանի որ սույն խաղաղության պայմանագրով բարեբախտորեն ավարտվող պատերազմի շարունակությունը կայսերական ռուսական արքունիքին զգալի ծախսեր է պատճառել, Բարձր Դուռն անհրաժեշտ է ճանաչում նրան դրա համար պատշաճ հատուցում տրամադրել։ Ուստի, բացի IV հոդվածում նշված՝ Ասիայում փոքր հողատարածքի զիջումից, որը ռուսական արքունիքը համաձայնում է ընդունել նշված հատուցման հաշվին, Բարձր Դուռը նաև պարտավորվում է վճարել փոխադարձ համաձայնությամբ որոշվելիք դրամական գումար։

Բարձր Դուռը, հայտարարելով իր լիակատար համաձայնությունը Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի միջև Լոնդոնում 1827 թվականի հունիսի 24-ին/հուլիսի 6-ին կնքված պայմանագրի դրույթներին, նույն կերպ միանում է նաև այն ակտին, որը հիշյալ տերությունների փոխադարձ համաձայնությամբ ընդունվել է 1829 թվականի մարտի 10/22-ին՝ այդ պայմանագրի հիման վրա, և որը մանրամասն շարադրում է դրա վերջնական իրականացման միջոցները։ Սույն խաղաղության պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից անմիջապես հետո Բարձր Դուռը կնշանակի լիազորներ՝ կայսերական ռուսական, ինչպես նաև անգլիական ու ֆրանսիական արքունիքների լիազորների հետ հիշյալ միջոցների և դրույթների իրականացման շուրջ համաձայնության գալու համար։

Երկու կայսրությունների միջև սույն խաղաղության պայմանագիրն ստորագրվելուց և երկու տիրակալների վավերագրերը փոխանակվելուց հետո Բարձր Դուռն անմիջապես ձեռնամուխ կլինի դրա դրույթների արագ ու ճշգրիտ իրականացմանը, մասնավորապես՝ III և IV հոդվածների՝ Եվրոպայում ու Ասիայում երկու կայսրությունները բաժանելիք սահմանների վերաբերյալ, և V ու VI հոդվածների՝ Մոլդավիայի, Վալախիայի իշխանությունների, ինչպես նաև Սերբիայի մասին։ Հենց որ այդ հոդվածները կատարված ճանաչվեն, կայսերական ռուսական արքունիքը կսկսի իր զորքերի դուրսբերումը Օսմանյան կայսրության տիրույթներից՝ սույն խաղաղության պայմանագրի մյուս մասերի հետ հավասարազոր մաս կազմող առանձին ակտում շարադրված հիմքերի համաձայն։ Մինչև գրավված հողերի լիակատար ազատումը՝ այնտեղ կայսերական ռուսական արքունիքի տիրապետության ներքո այժմ հաստատված կառավարումն ու կարգը կմնան ուժի մեջ, և Օսմանյան Բարձր Դուռը դրան որևէ կերպ չի միջամտի։

Սույն խաղաղության պայմանագիրն ստորագրվելուց անմիջապես հետո երկու կողմերի զորքերի հրամանատարներին հրաման կտրվի ցամաքում ու ծովերում դադարեցնել ռազմական գործողությունները։ Նրանց այն գործողությունները, որոնք տեղի կունենան պայմանագիրն ստորագրվելուց հետո, կհամարվեն չկատարված և որևէ փոփոխություն չեն մտցնի դրա դրույթներում։ Նույն կերպ՝ այդ միջանկյալ ժամանակում այս կամ այն Բարձր պայմանավորվող տերության զորքերի նվաճած ամեն ինչ կվերադարձվի առանց նվազագույն ձգձգման։

Բարձր պայմանավորվող տերությունները, իրենց միջև անկեղծ բարեկամության կապը վերականգնելով, ընդհանուր ներում և լիակատար համաներում են շնորհում իրենց բոլոր հպատակներին՝ ինչ աստիճանի էլ նրանք լինեն, որոնք բարեբախտորեն ավարտված պատերազմի ընթացքում մասնակցել են գործողություններին կամ իրենց վարքով ու կարծիքներով ցուցաբերել են հավատարմություն երկու պայմանավորվող տերություններից որևէ մեկին։ Ուստի նրանցից ոչ մեկը իր արարքների համար չի ենթարկվի անհանգստացման կամ հետապնդման՝ ո՛չ անձի, ո՛չ գույքի առումով։ Յուրաքանչյուրին իրավունք է տրվում վերստին տիրանալու իր նախկին սեփականությանը, օրենքների պաշտպանությամբ հանգիստ օգտվելու դրանից կամ, առանց որևէ պահանջապնդումից ու ճնշումից վախենալու, տասնութ ամսվա ընթացքում այն վաճառելու, եթե ցանկանա իր ընտանիքով ու շարժական գույքով տեղափոխվել իր ընտրած այլ երկիր։ Բացի դրանից՝ Բարձր Դռանը վերադարձվող կամ կայսերական ռուսական արքունիքին զիջվող մարզերում բնակվող երկու կողմերի հպատակներին նույնպես տրվում է տասնութամսյա ժամկետ՝ սույն խաղաղության պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից հաշված, որպեսզի, եթե անհրաժեշտ համարեն, տնօրինեն պատերազմից առաջ կամ հետո ձեռք բերած իրենց սեփականությունը և իրենց կապիտալներով ու շարժական գույքով անցնեն այս կամ այն պայմանավորվող տերության տիրույթները։

Երկու կայսրություններում գտնվող բոլոր ռազմագերիները, ինչ ժողովրդի, աստիճանի կամ սեռի էլ պատկանելիս լինեն, սույն խաղաղության պայմանագրի վավերագրերի փոխանակումից անմիջապես հետո պետք է հանձնվեն և վերադարձվեն առանց որևէ փրկագնի կամ վճարի։ Դրանից բացառվում են Բարձր Դռան մարզերում կամավոր մահմեդականություն ընդունած քրիստոնյաները և Ռուսական կայսրության սահմաններում նույնպես կամավոր քրիստոնեություն ընդունած մահմեդականները։ Նույն կերպ կվարվեն նաև այն ռուս հպատակների հետ, որոնք սույն խաղաղության պայմանագրի ստորագրումից հետո որևէ հանգամանքով գերեվարվել և գտնվում են Բարձր Դռան մարզերում։ Կայսերական ռուսական արքունիքը նույնը խոստանում է կատարել Բարձր Դռան հպատակների նկատմամբ։ Գերիների պահպանման համար երկու պայմանավորվող կողմերի ծախսած գումարների դիմաց որևէ վճար չի պահանջվի։ Յուրաքանչյուր տերություն նրանց կապահովի մինչև սահման ճանապարհածախսի բոլոր անհրաժեշտ միջոցներով, իսկ սահմանին նրանք կփոխանակվեն երկու կողմերի հանձնակատարների միջոցով։

Կայսերական ռուսական արքունիքի և Օսմանյան Բարձր Դռան միջև տարբեր ժամանակներում գոյություն ունեցած ու կնքված բոլոր պայմանագրերը, կոնվենցիաները և որոշումները, բացառությամբ սույն խաղաղության պայմանագրով չեղարկված հոդվածների, հաստատվում են իրենց ամբողջ ուժով ու ծավալով։ Երկու Բարձր պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են դրանք պահպանել հավատարմորեն և անխախտ։

Սույն խաղաղության պայմանագիրը կվավերացվի երկու Բարձր պայմանավորվող արքունիքների կողմից, և նրանց լիազորների միջև վավերագրերի փոխանակումը տեղի կունենա վեց շաբաթ անց կամ, հնարավորության դեպքում, ավելի շուտ։ Մենք, մեր լիազորությունների ուժով, ստորագրեցինք սույն խաղաղության ակտը, որը պարունակում է տասնվեց հոդված և վերջնականապես կհաստատվի երկու կողմերի վավերագրերի՝ սահմանված ժամկետում փոխանակմամբ, դրեցինք մեր կնիքները և այն փոխանակեցինք մեկ այլ նույնպիսի ակտի հետ, որը ստորագրել ու իրենց կնիքներով հաստատել են Օսմանյան Բարձր Դռան վերոհիշյալ լիազորները։ Ադրիանապոլսում՝ 1829 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Ստորագրեցին՝ կոմս Ալեքսեյ Օռլով, կոմս Ֆ․ Պալեն։ Ուստի մենք՝ մեր կայսերական մեծությունը, վերոհիշյալ հավերժական խաղաղության պայմանագիրը պատշաճ քննելուց հետո հաստատեցինք ու վավերացրինք այն և սույնով բարեհաճում ենք ընդունել, հաստատել ու վավերացնել դրա ամբողջ բովանդակությունը՝ մեր ու մեր ժառանգների անունից մեր կայսերական խոսքով խոստանալով, որ այդ պայմանագրով սահմանված ամեն ինչ մեր կողմից կպահպանվի ու կկատարվի անխախտ։ Ի հավաստումն դրա՝ սույն վավերագիրը մեր ձեռքով ստորագրելով՝ հրամայեցինք այն հաստատել մեր պետական կնիքով։ Տրված է Սանկտ Պետերբուրգում՝ 1829 թվականի սեպտեմբերի 29-ին՝ մեր գահակալության չորրորդ տարում։ Բնագիրը նորին կայսերական մեծության սեփական ձեռքով ստորագրված է այսպես․ ՆԻԿՈԼԱՅ։ Հակաստորագրել է՝ փոխկանցլեր կոմս Նեսսելրոդը։

Ամենակարող Աստծու անունով։ Երկու Բարձր պայմանավորվող տերությունները, հաստատելով Մոլդավիայի և Վալախիայի հոսպոդարների ընտրության վերաբերյալ Աքքերմանի կոնվենցիայի Առանձին ակտով սահմանված ամեն ինչ, անհրաժեշտ համարեցին այդ մարզերի կառավարումը դնել առավել ամուր և նրանց ներկա շահերին առավել համապատասխան հիմքի վրա։ Այդ նպատակով համաձայնեցին և սահմանեցին, որ հոսպոդարների կառավարման ժամանակը նախկինի պես չսահմանափակվի յոթ տարով, այլ նրանք այսուհետ այդ պաշտոնին բարձրացվեն ցմահ, բացառությամբ կամավոր հրաժարականի կամ վերոհիշյալ Առանձին Աքքերմանի ակտում նշված հանցանքների համար պաշտոնանկության դեպքերի։ Հոսպոդարներին տրվում է իշխանությունների ներքին գործերին վերաբերող ամեն ինչ սահմանելու լիազորությունը՝ դիվանների հետ խորհրդակցելով, սակայն որևէ կերպ չխախտելով երկու մարզերին պայմանագրերով ու հաթթի շերիֆներով շնորհված իրավունքները։ Այդ իրավունքներին հակասող որևէ հրամանով նրանց կառավարումը չի խոչընդոտվի։ Բարձր Դուռը խոստանում և պարտավորվում է խստորեն հետևել, որ Մոլդավիային ու Վալախիային շնորհված իրավունքներն ու արտոնությունները որևէ կերպ չխախտվեն իր սահմանային իշխանությունների կողմից, և որ նրանք որևէ պատրվակով չմիջամտեն այս կամ այն իշխանության գործերին՝ միաժամանակ Դանուբի աջ ափի բնակիչներին արգելելով որևէ ներխուժում մոլդավական կամ վալախական հողեր։ Դանուբի աջ ափին հարող բոլոր կղզիները կկազմեն այդ հողերի անբաժան մասը, իսկ գետի տալվեգը՝ օսմանյան տիրույթներ մտնելու կետից մինչև Պրուտի հետ միախառնումը, կլինի երկու իշխանությունների սահմանը։ Մոլդավական ու վալախական հողերի անձեռնմխելիությունն առավել հստակ նշելու համար Բարձր Դուռը պարտավորվում է Դանուբի ձախ ափին որևէ ամրացված վայր չպահել իր ձեռքում և իր մահմեդական հպատակներին այնտեղ որևէ հաստատություն ունենալ չթույլատրել։ Դրա հետևանքով անփոփոխ սահմանվում է, որ այդ ամբողջ ափի տարածքում՝ Մեծ և Փոքր Վալախիայում, ինչպես նաև Մոլդավիայում, ոչ մի մահմեդական երբեք չպետք է բնակվի։ Այնտեղ պատշաճ ֆերմաններով կթույլատրվի միայն այն վաճառականների մուտքը, որոնք իրենց հաշվին իշխանություններում կգնեն Կոստանդնուպոլսի համար անհրաժեշտ պաշարներ կամ այլ ապրանքներ։ Դանուբի ձախ ափին գտնվող թուրքական քաղաքներն իրենց պատկանող շրջաններով՝ ռայաներով, կվերադարձվեն Վալախիային և ընդմիշտ կմիացվեն այդ իշխանությանը։ Այդ ափի տարածքում մինչ այժմ գոյություն ունեցող ամրությունները երբեք չպետք է վերականգնվեն։ Այն մահմեդականները, որոնք մասնավոր անձանցից առանց բռնության ձեռք բերված անշարժ գույք ունեն այդ քաղաքներում կամ Դանուբի ձախ ափի որևէ այլ վայրում, պարտավոր են այն վաճառել այդ երկրամասի բնիկ բնակիչներին տասնութ ամսվա ընթացքում։ Անկախ ներքին կառավարման իրավունքների ու արտոնությունների ուժով երկու իշխանությունների կառավարությունները հանրային առողջության պահպանման համար կարող են Դանուբի երկայնքով և երկրի ներսում այլ անհրաժեշտ վայրերում սանիտարական շղթաներ անցկացնել ու կարանտիններ հաստատել։ Օտարերկրացիները՝ թե՛ մահմեդականները, թե՛ քրիստոնյաները, իշխանությունների սահմաններ մտնելիս չպետք է խուսափեն կարանտինային կանոնների խիստ պահպանումից։ Կարանտինների սպասարկման, սահմանների անվտանգության, քաղաքներում ու գյուղերում կարգի պահպանման և օրենքների ու կանոնադրությունների կատարման համար յուրաքանչյուր իշխանության կառավարությանը իրավունք է տրվում ունենալ այդ նպատակներին անհրաժեշտ թվով զինված պահակախումբ։ Այդ տեղական զորքի թիվն ու պահպանումը հոսպոդարները կորոշեն իրենց դիվանների համաձայնությամբ՝ հին օրինակների համեմատ։ Օսմանյան Բարձր Դուռը, անկեղծորեն ցանկանալով իշխանություններին տրամադրել հնարավոր ամբողջ բարօրությունը և համոզված լինելով Կոստանդնուպոլսի ու Դանուբի բերդերի պարենավորման, ինչպես նաև զինանոցի կարիքների համար տարբեր պաշարների հավաքման ժամանակ ծագած չարաշահումների ու ճնշումների մեջ, այժմ լիովին հրաժարվում է այդ իրավունքից։ Ուստի Վալախիան ու Մոլդավիան ընդմիշտ կազատվեն հացահատիկի և այլ պաշարների, ոչխարների ու շինափայտի մատակարարումից, որոնք իշխանությունները մինչ այժմ պարտավոր էին տրամադրել։ Նույն կերպ՝ Դուռը ոչ մի դեպքում չի պահանջի այս իշխանություններից բերդերի համար աշխատողներ կամ որևէ տեսակի այլ տեղական աշխատուժ։ Իր իրավունքներից այս լիակատար հրաժարման հետևանքով սուլթանի գանձարանին հնարավոր պատճառվելիք վնասը հատուցելու համար Մոլդավիան ու Վալախիան, բացի այն տարեկան տուրքից, որն իշխանությունները պարտավոր են Բարձր Դռանը վճարել խարաջ, իդիե և ռեքիաբիե անվանումներով՝ 1802 թվականի հաթթի շերիֆների հիման վրա, յուրաքանչյուրը տարեկան Բարձր Դռանը կվճարի այն դրամական գումարը, որը դրանից հետո կորոշվի ընդհանուր համաձայնությամբ։ Բացի դրանից՝ հոսպոդարների յուրաքանչյուր փոփոխության ժամանակ՝ նրանց մահվան, հրաժարականի կամ օրինական պաշտոնանկության հետևանքով, իշխանությունը պարտավոր կլինի Բարձր Դռանը վճարել հաթթի շերիֆներով մարզում սահմանված տարեկան տուրքին հավասար գումար։ Բացի այս գումարներից՝ որևէ պատրվակով ո՛չ իշխանություններից, ո՛չ հոսպոդարներից երբեք չի պահանջվի որևէ այլ հարկ, պարտավորություն կամ նվեր։ Վերոհիշյալ պարտավորությունների վերացման այդ դրույթի ուժով այս կամ այն իշխանության բնակիչները կօգտվեն Աքքերմանի կոնվենցիայի Առանձին ակտով որոշված լիակատար ազատությունից՝ առևտուր անելու իրենց հողի ու արդյունաբերության արտադրանքով՝ առանց որևէ սահմանափակման, բացի այն սահմանափակումներից, որոնք հոսպոդարներն իրենց դիվանների համաձայնությամբ անհրաժեշտ կհամարեն երկրի պարենավորումն ապահովելու համար։ Այս իշխանությունների բնակիչներին իրավունք է տրվում իրենց կառավարության անձնագրերով սեփական նավերով ազատ նավարկելու Դանուբով և առևտուր անելու Բարձր Դռան մյուս քաղաքներում կամ նավահանգիստներում՝ առանց խարաջ հավաքողների որևէ պահանջապնդման կամ այլ ճնշման ենթարկվելու։ Նույն կերպ՝ Բարձր Դուռը, հաշվի առնելով Մոլդավիայի ու Վալախիայի կրած բոլոր աղետները և մղված լինելով մարդասիրության առանձնահատուկ զգացումով, համաձայնում է այս իշխանությունների բնակիչներին երկու տարով ազատել այն տարեկան հարկերի վճարումից, որոնք նրանք պարտավոր են մուծել իր գանձարան՝ հաշված ռուսական զորքերի՝ իշխանություններից ամբողջական դուրսբերման օրվանից։ Վերջապես, Բարձր Դուռը, ցանկանալով բոլոր միջոցներով ապահովել Մոլդավիայի ու Վալախիայի ապագա բարօրությունը, հանդիսավորապես պարտավորվում է հաստատել իշխանությունների կառավարմանը վերաբերող այն հաստատությունները, որոնք մշակվել են երկրամասի առավել պատվավոր բնակիչների ժողովների արտահայտած ցանկության համաձայն՝ իշխանությունները կայսերական ռուսական արքունիքի զորքերի կողմից գրավված լինելու ընթացքում։ Այդ հաստատությունները պետք է ապագայում ծառայեն իշխանությունների կառավարման հիմք՝ որքանով չեն հակասի Բարձր Դռան գերագույն իշխանության իրավունքներին։ Այս նպատակով մենք՝ համայն Ռուսաստանի կայսեր և փադիշահի մեծության ներքոստորագրյալ լիազորներս, Օսմանյան Բարձր Դռան լիազորների համաձայնությամբ Մոլդավիայի ու Վալախիայի վերաբերյալ սահմանեցինք ու կնքեցինք վերոհիշյալ պայմանները՝ որպես մեր և օսմանյան լիազորների կողմից Ադրիանապոլսում ստորագրված խաղաղության պայմանագրի V հոդվածից բխող հետևանքներ։ Ուստի սույն Առանձին ակտը կազմվել, մեր ստորագրություններով ու կնիքներով հաստատվել և հանձնվել է Բարձր Դռան լիազորներին։ Ադրիանապոլսում՝ 1829 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։