«Հայկի նետ» Հայկական ռազմավարական կենտրոնԱնդամակցություն
Առաջին Հանրապետություն
Անվճար հանրային արխիվ

Համեմատել փաստաթղթերը

Կարդացեք երկու փաստաթուղթ միասին՝ ուսումնասիրելով դրանց ձևակերպումներն ու համատեքստը։

Սրանք առանձին փաստաթղթեր են։ Միասին ներկայացնելը չի նշանակում, որ դրանք հաջորդական նախագծեր են կամ մեկը փոխարինում է մյուսին։

Հայերեն աշխատանքային թարգմանությունը նախատեսված է ընթերցման և համեմատության համար։ Ճշգրիտ ձևակերպումների համար դիմեք բնագրին։

Վիլսոնի միջնորդության առաջարկը՝ հստակ սահմանափակումներով

Փաստաթուղթը բարի ծառայություններն ու անձնական միջնորդությունը տարբերակում է մանդատից, ռազմական գործողությունից և նյութական աջակցությունից։ Առաջարկին կից պայմանները տեքստի մաս են։

Աղբյուր
Հայերեն թարգմանություն
01FRUS 1920, III, document 950, p. 804

760j.67/39a. Հեռագիր

02FRUS 1920, III, document 950, p. 804

Նախագահ Վիլսոնը՝ Ազգերի լիգայի խորհրդի նախագահ Հիմանսին

03FRUS 1920, III, document 950, p. 804

Վաշինգտոն, 30 նոյեմբերի 1920 թ.։

04FRUS 1920, III, document 950, p. 804

Պատիվ ունեմ հաստատելու Ձեր հեռագրական հաղորդագրության[34] ստացումը, որում շարադրված է Ազգերի լիգայի վեհաժողովի ընդունած բանաձևը, որով Լիգայի խորհրդին խնդրվում է համաձայնության գալ կառավարությունների հետ՝ որևէ տերության հանձնարարելու ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ Հայաստանում ռազմական գործողությունները դադարեցնելու նպատակով։

05FRUS 1920, III, document 950, p. 804

Դուք Միացյալ Նահանգներին առաջարկում եք ստանձնել իր բարի ծառայությունների միջոցով Հայաստանում ներկայում ծավալվող ողբերգությանը վերջ դնելու մարդասիրական խնդիրը և ինձ հավաստիացնում եք, որ Ձեր առաջարկը չի կրկնում Հայաստանի նկատմամբ մանդատ ընդունելու հրավերը։

06FRUS 1920, III, document 950, p. 804

Թեև Հայաստանի նկատմամբ մանդատ ընդունելու հրավերը մերժվել է Միացյալ Նահանգների Սենատի կողմից, այս երկիրը բազմիցս հայտնել է հայ ժողովրդի ճակատագրի և բարօրության հանդեպ իր մտահոգությունը՝ այնպիսի ձևով և այն չափով, որոնք Ձեզ հիմք են տալիս ասելու, որ Հայաստանի ճակատագիրը միշտ առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացրել ամերիկյան ժողովրդի համար։

07FRUS 1920, III, document 950, p. 805

Ես լիազորված չեմ առաջարկելու կամ օգտագործելու Միացյալ Նահանգների ռազմական ուժերը Հայաստանին օգնելու որևէ ծրագրում, իսկ ցանկացած նյութական ներդրում կպահանջեր Կոնգրեսի լիազորումը. Կոնգրեսը ներկայումս նիստեր չի գումարում, և ես չէի կարող կանխատեսել նրա գործողությունը։ Սակայն գլխավոր տերությունների բարոյական և դիվանագիտական աջակցության հավաստիացումների առկայությամբ և Լիգայի խորհրդի խնդրանքին համակրաբար արձագանքելու ոգով՝ պատրաստ եմ օգտագործելու իմ բարի ծառայությունները և առաջարկելու իմ անձնական միջնորդությունը՝ այն ներկայացուցչի միջոցով, որին կարող եմ նշանակել, որպեսզի վերջ դրվի հայ ժողովրդի դեմ ներկայում ընթացող ռազմական գործողություններին և խաղաղություն ու համաձայնություն հաստատվի հակամարտող կողմերի միջև՝ ակնկալելով, որ Ազգերի լիգայի խորհուրդը կհուշի ինձ այն ուղիները, որոնցով պետք է փոխանցվի իմ առաջարկը, և այն կողմերին, որոնց այն պետք է ուղղվի։

08FRUS 1920, III, document 950, p. 805

Վուդրո Վիլսոն

09FRUS 1920, III, document 950, p. 805

[34] Պետքարտուղարության գործերում չի գտնվել. տեքստի համար տե՛ս «League of Nations: Minutes of the Council», 11-րդ նստաշրջան, Ժնև, նոյեմբեր–դեկտեմբեր 1920 թ., էջ 84։

Հայկական մանդատի առաջարկի ռազմական պահանջները

Զորքերի թվերը, բնակչության գնահատականները և սպառնալիքի նկարագրությունը Ռազմական նախարարության ժամանակի առաջարկներն ու գնահատականներն են։ Դրանք չեն հաստատում, որ զորքեր ուղարկելու լիազորում տրվել կամ տեղակայում կատարվել է։

Աղբյուր
Հայերեն թարգմանություն
01FRUS 1920, III, document 942, p. 783

860j.01/280

02FRUS 1920, III, document 942, p. 783

Ռազմական նախարար Բեյքերը՝ պետքարտուղարին

03FRUS 1920, III, document 942, p. 783

Վաշինգտոն, 2 հունիսի 1920 թ.

04FRUS 1920, III, document 942, p. 783–784

Հարգելի՛ պարոն պետքարտուղար, ի պատասխան 1920 թ. մայիսի 26-ի Ձեր նամակի[27], որով խնդրում էիք Ռազմական նախարարության կարծիքն այն ամերիկյան օկուպացիոն ուժերի թվաքանակի վերաբերյալ, որոնք անհրաժեշտ կլինեին Հայաստանի նկատմամբ մանդատը հաջողությամբ իրականացնելու համար, սույնով կից ներկայացնում եմ հուշագիր, որն արտահայտում է նախարարության տեսակետներն այս հարցի շուրջ։

05FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Մնում եմ [և այլն]։

06FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Նյուտոն Դ. Բեյքեր

07FRUS 1920, III, document 942, p. 784

[Կից փաստաթուղթ]

08FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Ռազմական նախարար Բեյքերի հուշագիրը

09FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Վաշինգտոն, 2 հունիսի 1920 թ.։

10FRUS 1920, III, document 942, p. 784

1. Հայաստանում ամերիկյան ռազմական առաքելության ղեկավար գեներալ Հարբորդի զեկույցը[28] նախատեսում էր Անդրկովկասը և նախկին Թուրքական կայսրության ամբողջ տարածքը՝ բացառությամբ Սիրիայի, Պաղեստինի և Միջագետքի, ընդգրկել մեկ միասնական մանդատի շրջանակում։ Այդ տարածքի համար գեներալ Հարբորդն առաջարկում էր սկզբնական շրջանում տեղակայել 59,000 հոգանոց ամերիկյան օկուպացիոն ուժեր, որոնց թվաքանակը հետագայում պետք է կրճատվեր մոտ 50 տոկոսով՝ տեղական ոստիկանական ուժերի կազմակերպման շնորհիվ։

11FRUS 1920, III, document 942, p. 784

2. Առաջարկվող հայկական պետության տարածքը 55,000-ից 60,000 քառակուսի մղոն է, այսինքն՝ գեներալ Հարբորդի դիտարկած տարածքի մոտ մեկ վեցերորդը։ Նրա բնակչությունը գնահատվում է մոտավորապես 3,000,000 մարդ։

12FRUS 1920, III, document 942, p. 784

3. Ռազմական նախարարությունը գտնում է, որ մինչև տեղական ոստիկանական ուժերի կազմակերպումը՝ հետևյալ թվաքանակն ու կազմն ունեցող ամերիկյան օկուպացիոն ուժերը բավարար կլինեին Հայաստանում ներքին կարգուկանոն ապահովելու և նրա սահմանները հարակից տարածքներից անկանոն կամ չկազմակերպված ուժերի ներխուժումներից պաշտպանելու համար, այն է՝

13FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Մեկ հետևակային դիվիզիա՝ առանց 155 մմ հաուբիցների մեկ գնդի, գումարած հետևակի երրորդ բրիգադը | 21,152

14FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Կցված զորքեր՝

15FRUS 1920, III, document 942, p. 784

1 երկաթուղային գումարտակ | 1,000

16FRUS 1920, III, document 942, p. 784

2 ավիացիոն էսկադրիլիա | 400

17FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Լրացուցիչ սանիտարական անձնակազմ | 1,000

18FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Մատակարարման ծառայություն | 2,500

19FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Տեղական ոստիկանական ուժերում ծառայության համար կցված անձնակազմ | 500

20FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Կցված զորքերի ընդհանուր թիվը | 5,400

21FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Ընդհանուր հանրագումար | 26,552

22FRUS 1920, III, document 942, p. 784

Կամ կլորացված թվով | 27,000

23FRUS 1920, III, document 942, p. 784

4. Տեղական ոստիկանական ուժերի կազմակերպման շնորհիվ պետք է հնարավոր լինի վերոհիշյալ ուժերի թվաքանակը զգալիորեն կրճատել երկու տարվա ավարտին, իսկ երրորդ տարվա ավարտին այն հասցնել մոտ 10,000 մարդու։

24FRUS 1920, III, document 942, p. 785

5. Ինչ վերաբերում է Հայաստանի դեմ կազմակերպված արտաքին ագրեսիաներին, եթե Ազգերի լիգան գործի իր Կանոնադրության դրույթներին համապատասխան, նման ագրեսիաներից Հայաստանի պաշտպանությունը կդրվի Լիգայի բոլոր անդամ պետությունների վրա։ Ամեն դեպքում կարելի է ասել, որ իրագործելի չի լինի Հայաստանում պահել այնքան մեծ ամերիկյան օկուպացիոն ուժեր, որոնք կապահովեն այդ պետության պաշտպանությունը խոշոր ուժերով ներխուժումներից։ Ներկայումս այդ առումով ամենամեծ վտանգը բոլշևիկներից եկող վտանգն է։ 65,000-ից 75,000 հոգանոց բոլշևիկյան ուժեր Կովկասով առաջ են շարժվում դեպի հարավ և վերջերս գրավել են Բաքուն, իսկ այսօրվա թերթերի հաղորդագրություններում նշվում է, որ նրանք մտել են Ռուսական Հայաստան։

25FRUS 1920, III, document 942, p. 785

Նյուտոն Դ. Բեյքեր

26FRUS 1920, III, document 942, p. 785

[27] Չի տպագրվել։

27FRUS 1920, III, document 942, p. 785

[28] Գեներալ Հարբորդի՝ 1919 թ. հոկտեմբերի 16-ի զեկույցի համար տե՛ս «Foreign Relations», 1919, հատոր II, էջ 841։